Keremali Yaylası (Acari: ilkel oribatida) faunasının sistematik yönden incelenmesi

Dünya, çok sayıda canlı türüne ev sahipliği yapmaktadır. Hem sucul hem de karasal ekosistemlerde canlı çeşitliliği oldukça fazladır. Karasal ekosistemlerin temel bileşenlerinden biri olan toprak, karmaşık yapısı ve barındırdığı zengin biyolojik çeşitlilik ile öne çıkar. Oribatid akarlar, tropikal bölgelerden Antarktika'ya kadar hemen hemen tüm karasal ortamlarda görülebilen canlılardır. Bununla birlikte, deniz kıyıları, bataklıklar ve tatlı su ekosistemleri gibi farklı yaşam alanlarında da varlık gösterebilirler. Pek çok oribatid türü, ağaçların gövdelerinde, kabuklarında ve üzerlerindeki likenlerde yaşamaya uyum sağlamıştır. Bu canlıların en yoğun olarak görüldüğü yerler, ılıman bölgelerdeki orman topraklarıdır. Özellikle humus tabakasında, metrekare başına 200.000 bireye kadar ulaşan popülasyonlara rastlanabilir. Oribatid akarlar, topraktaki ayrıştırıcı fauna içinde önemli bir role sahiptir. Besin kaynakları arasında ölü bitki kalıntıları, mantar hifleri ve sporları, algler ve bakteriler yer alır. Bu organizmalar, ölü organik maddeyi parçalayarak mikroorganizmaların gelişmesini destekler. Oribatid akarlar genel olarak iki gruba ayrılır: ilkel (alt) oribatidler ve gelişmiş (yüksek) oribatidler. İlkel olanlarda anal ve genital plaklar bitişik hâlde bulunur ve bu plaklar, gelişmiş oribatidlerin aksine vücudun alt kısmında anogenital bölgenin tamamını kaplar. Bu araştırmada, daha önce oribatid akar faunası açısından incelenmemiş olan Sakarya ilindeki Keremali Dağı'nın toprak akarları sistematik olarak değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında ilkel oribatid akar faunasına ait olan Synchthonius Hammen, 1952, Hypochthoniella Berlese, 1910, Perlohmannia Berlese, 1916, Epilohmannia Berlese, 1910 ve Nothrus Koch, 1835 cinslerinin varlığı tespit edilmiştir. Toprak örnekleri Keremali Yaylası'ndan 2024 yılı Nisan ayında toplanmıştır. Yaylanın çeşitli yerlerinden alınan örnekler dikkatli bir şekilde poşetlenerek laboratuvara getirilmiştir. Örnekler laboratuvarda Berlese- Tullgren hunisine yerleştirilmiş ve akar örnekleri %70' lik etil alkol çözeltisine düşürülmüştür. Akarlar ışık mikroskobunda pipet ve iğneyle ayrıştırılmış ve elektron mikroskobunda fotoğrafları çekilerek teşhis edilmiştir. Bu çalışmada, ilkel oribatidlere ait beş farklı cinse rastlanmış olup, bunlar arasında Synchthonius Hammen, 1952 cinsi Türkiye faunası için ilk kez kaydedilmiştir. Bu cinse ait yalnızca bir birey tespit edilmiştir. Synchthonius cinsi, notagastral setaların konumuyla diğer Brachychthoniidae familyasına ait türlerden ayırt edilir. Brachychthoniidae üyelerinin beslenme davranışları hakkında literatürde oldukça sınırlı bilgi bulunmaktadır. Ancak keliserlerinin boyutları ve morfolojik özelliklerine dayanarak, bu türlerin "mikrofitofaj" olduğu, yani mantarlar, bakteriler ve algler gibi mikroorganizmalarla beslendiği öne sürülmektedir. Çalışma kapsamında belirlenen ilkel oribatid cinslerden biri de Hypochthoniella Berlese, 1910 olmuştur. Bu cinse ait Hypochthoniella minutissima türünden üç birey tespit edilmiştir. Söz konusu tür, Türkiye'de daha önce yalnızca Bolu ilinden kaydedilmiştir. Belirlenen bir diğer ilkel oribatid tür ise Perlohmannia (P.) turcica (Ayyıldız, Subías & Baran, 2016) olup, endemik bir türdür. İlk olarak 2016 yılında Sakarya ilinden bildirilmiştir. Bu çalışmada ise türe ait ikinci kayıt elde edilmiştir. Tespit edilen bir diğer ilkel oribatid, Epilohmannia Berlese, 1910 cinsine ait olup, çalışmada sadece tek bir birey gözlemlenmiştir. Bu cinse ait türler daha önce Türkiye'de Erzurum, Kastamonu, Kayseri, Kocaeli, Konya ve Sakarya illerinden bildirilmiştir. Çalışmada belirlenen son ilkel oribatid, Nothrus Koch, 1835 cinsine aittir. Bu cinse ait türler, daha önce Türkiye'de Bolu, Erzurum ve Kocaeli illerinden rapor edilmiştir.