Kişisel gelişim kitaplarında neo-öznenin inşası

Bu çalışma, popüler kişisel gelişim kitaplarında yer alan anlatılar üzerinden neoliberal öznelliğin hangi söylemler aracılığıyla inşa edildiğini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, kişisel gelişim literatüründe bireyin nasıl özneleştirildiğini ve bu süreçlerin neoliberal ideolojinin kültürel taşıyıcılığına nasıl hizmet ettiğini açığa çıkarmaktır. Yöntem olarak, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde döküman analizi kullanılmıştır. Çözümlemede eleştirel söylem analizi temel alınmış; Norman Fairclough'un söylem ve iktidar ilişkisine dayalı üç düzeyli modeli merkezde tutulmuştur. Analiz süreci, Ruth Wodak'ın söylem-tarihsel yaklaşımından ve Teun A. van Dijk'in sosyo-bilişsel modelinden sağlanan katkılarla desteklenmiştir. Bu kapsamda Türkçeye çevrilmiş, yüksek tirajlı ve geniş okuyucu kitlesine ulaşmış on iki popüler kişisel gelişim kitabı seçilmiş; söylemsel tekrarlar, normatif yönlendirmeler ve dilsel kodlar üzerinden sistematik biçimde incelenmiştir. Araştırma bulguları, sekiz tematik söylem alanının öne çıktığını göstermektedir: Bireysel Sorumluluk, Girişimci Benlik ve Performans, Özdisiplin, Pozitiflik ve Mutluluk, Rekabet ve Kazanma, İçsel Dönüşüm ve Arınma, Stratejik İletişim ve İkna ile Spiritüel-Terapötik Söylemler. Her bir söylem; bireyi yapısal eşitsizlikleri görünmez kılan, toplumsal sorunları kişisel yetersizliklere indirgeyen ve sürekli kendini geliştirmek zorunda hisseden bir proje-özneye dönüştürmektedir. Çalışma, kişisel gelişim literatürünün sunduğu ideallerin ardında işleyen iktidar ilişkilerini açığa çıkararak neoliberal öznelliğin kültürel inşasına dair eleştirel bir bakış sunmaktadır. Bu bağlamda kişisel gelişim kitaplarının, bireysel rehberlikten öte neoliberal düzeni yeniden üreten söylemsel aygıtlar ve politik müdahale araçları hâline geldiği görülmüştür. Araştırmanın sonucunda, bu metinlerin eleştirel bir perspektifle okunmasının gerekliliği vurgulanmakta; eğitim, medya ve kültürel üretim alanlarında bireyselcilik yerine kolektif dayanışmayı güçlendirecek alternatif söylemlerin geliştirilmesi önerilmektedir.