Klasik Türk edebiyatındaki nasihatnamelerde aile

Klasik Türk edebiyatı, Türklerin İslam dinini benimsemelerinin ardından şekil ve içerik yönüyle İran ve Arap edebiyatından etkilenen ve altı asır boyunca varlığını sürdüren bir edebiyattır. Klasik Türk edebiyatı; 19. yüzyıl ve sonrasında kimi zaman soyut, hayalci, halktan kopuk olduğu kimi zaman da farklı medeniyetlere ait unsurları içerdiği öne sürülerek eleştirilere maruz kalmıştır. Tanzimat ve sonrasında klasik Türk edebiyatına Namık Kemal, Ziya Paşa, Recâizâde Mahmut Ekrem gibi sanatçılar ağır eleştirilerde bulunmuşlardır. Klasik Türk edebiyatı, her ne kadar Arap ve İran edebiyatının şiir anlayışından etkilenmiş olsa da Osmanlı coğrafyasının kültürel, tarihî ve sosyal gerçeklerinden bağımsız değildir. İdeal toplum oluşturmak maksadı ile insana ve topluma öğütlerin verildiği nasihatnamelere bakıldığında da klasik Türk edebiyatının halktan kopuk olmadığı görülmektedir. Nasihatnamelerin odağında insan yer alır ve bu eserlerde insan ile ilgili her konuya değinilir. Bu tez çalışmasında, Bedr -i Dilşâd'ın Muradnâme'si, Güvâhî'nin Pendnâme'si, Emîrî'nin Nasihatnâme'si, Nev'îzâde Atâyî'nin Sohbetü'l-ebkâr'ı, Sünbülzâde Vehbî'nin Lutfiyye'si, Mürşidî'nin Pendnâme'si ele alınmıştır. Sözü edilen nasihatnamelerde aile kurumu ile ilgili pek çok nasihat yer almaktadır. Nasihatnamelerde kadının ve erkeğin evlenmesi, toplumsal bir beklenti olmasının yanı sıra dinin de bir emridir. Evlilik ile kurulan aile, neslin devamını helal yollardan sağlamakla birlikte toplumsal düzeni de sağlamaktadır. Ailenin bu özelliği sebebiyle nasihatnamelerde sık sık evlilik ile ilgili öğütler de yer almaktadır. Bu çalışma, Osmanlı Dönemi'nde yazılan nasihatnamelerde aile kurumunun nasıl ele alındığını, tarihsel süreçte aile kurumunun geçirdiği değişim ve dönüşümleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma konusu ile ilgili literatürde yapılmış çalışmalar incelenerek bu çalışma ortaya konulmuştur. Çalışma neticesinde ele alınan altı nasihatnamede bekârlık, evlilik, eş seçimi, karı - koca ilişkileri, aile içindeki bireyler arası ilişkiler, anne - baba hakkı, ebeveynlerin çocuklarına karşı görev ve sorumlulukları, çocukların ebeveynlerine karşı görev ve sorumlulukları, erken yaşta çocuk eğitimi ve terbiyesinin önemi gibi konular ile ilgili şairlerin okuyucuya öğüt verdikleri tespit edilmiştir. Şairlerin evlilik, aile gibi unsurlara genişçe yer vermeleri klasik Türk edebiyatının toplum hayatından uzak olmadığını gözler önüne sermektedir.