Klasik Türk şiirinde dua

Dua, muhteva farkı gözetmeksizin kişinin içinde bulunduğu durumdan dolayı ihtiyacı ve arzusunu dile getirdiği, bu istek ve ihtiyaçları karşılayacağına inandığı Allah ile arasındaki iletişim aracıdır. Bu şekilde ifade edilen dua, hangi dini inançta ve kimde olursa olsun ortak bir tasavvur içinde kendine yer bulur. Duanın yansıması, sadece dinî eserlerle sınırlı olmayıp edebî metinlerde de belirgin bir biçimde görülür. Klasik şiirde dua bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda duanın şiirlerde nasıl yer aldığını, hangi dua kalıplarının tercih edildiği ve bu dua kalıplarının hangi özellikler taşıdığı tespit edilmiştir. Çalışma için belirlenen otuz beş divan farklı yüzyıllardan seçilmiştir. Öncelikli olarak yüzyıllara ait tanınmış şairlerin (Ahmedî, Ahmed Paşa, Şeyhî, Zâtî, Fuzûlî, Bâkî, Nedîm, Nâbî, Nefî, Şeyh Galip vb.) divanları tercih edilmiştir. Konu alanını daha geniş tutmak için de yüzyılların diğer şairlerinin (Beyânî, Sümbülzâde Vehbî, Âsâf, Keçecizâde İzzet Molla, Emrî, Esrar Dede vb.) divanları da çalışmaya alınmıştır. Bunun yanında padişah şairlerden Avnî, Muhibbî ve Kadı Burhaneddin divanları; ayrıca kadın şairlerden de Mihrî Hatun ve Leylâ Hanım'ın divanları incelemeye alınmıştır. Çalışmada, doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın şekillenmesi, bu yöntemle incelenen divanlarda yer alan dua ifadelerinin tüm yönleriyle değerlendirilmesi esasına dayalıdır. Klasik şiirde, duaların nasıl yer bulduğu konusunda yapılan bu çalışma giriş ve yedi bölümden oluşmaktadır. Girişte dua hakkındaki görüşler, duanın İslamiyet'te ve diğer semavî dinlerdeki yeri, dua ve kültür ilişkisi ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde nazım şekillerinde ve nazım türlerinde duanın ele alınışı, ikinci bölümünde Allah'ın isimleri ve peygamber isimlerinin dualarda nasıl yer aldığı, üçüncü bölümünde duaların kimin için edildiği, dördüncü bölümünde hangi amaç ve nedenlerle dua edildiği, beşinci bölümünde duaların yapılış şekilleri, altıncı bölümüde duanın edildiği zamanlar ve mekânlar; son bölümünde ise duada tevessül konusu ele alınmıştır. Bu çalışma, klasik Türk şiirinde geçen duaların, niteliklerinin, şekillerinin zamanlarının ve mekânlarının, neler olduğunu ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Şiiri; Dua; Mekân; zaman; Şekil; Tür.