Klinik denemelerde, çeşitli vekil değişkenlerin gerçek sonlanım değişkenleri yerine kullanılabilme özelliklerinin yeni geliştirilmiş kriterlere göre araştırılması

ÖZETKlinik Denemelerde, Çeşitli Vekil Değişkenlerin Gerçek Sonlanım Değişkenleri YerineKullanılabilme Özelliklerinin Yeni Geliştirilmiş Kriterlere Göre AraştırılmasıKanser veya kronik hastalıkların tedavisi ile ilgili klinik denemelerde incelenenyeni tedavilerin faydaları varsa bir an önce kullanılması gerekmektedir. Yaşam süresiyerine onunla ilişkili olan ve tedavinin etkinliği hakkında daha erken bilgi veren birVekil Sonlanım (VS) değişkeni kullanılabilirse, etkinliği belirlenen yeni tedavi dahaerken kullanıma sunulabilecektir.Bir VS değişkeninin Gerçek Sonlanım (GS) değişkeni yerine kullanılabilmesi içinVS değişkeninin geçerliliği belirlenmelidir. Prentice 1989'da VS değişkenini ve geçerlilikölçütlerini tanımlamıştır. Daha sonra sırasıyla açıklanan oran (PE), relatif etki (RE) vedüzeltilmiş ilişki (DI) ölçütleri geliştirilmiştir. Sonra Buyse et.al. (1998) RE ve DIölçütlerini çok merkezli bir düzende R-kare(Trial) ve R-kare(Individual) ölçütlerinegenelleştirmiştir.Bu tezde NSABP kliniksel deneme protokollerinden (C-01, C-02, C-03 ve C-04)elde edilen veriler kullanılarak, VS değişkeni olabilecek kesikli ve (sansürlü) süreklideğişkenlerin geçerliliğinin belirlenmesi için geliştirilmiş olan ölçütlerin incelenmesiamaçlanmıştır.Geçerlilik ölçütlerinin güven aralıklarının (GA) belirlenmesinde, Delta ve Fielleryöntemlerine ek olarak Bootstrap yöntemi uygulanarak karşılaştırılmışlardır. Copulayaklaşımında R-kare(Individual) ölçütünün tahmin edilmesinde ?Likelihood? veparametrik olmayan yöntemler kullanılmıştır. NSABP verileri kullanılarak, nüks venüksüz sağ kalımın (NSK) GS için VS özelliği incelenmiştir.Tek bir araştırmadan elde edilen geçerlilik ölçütlerinden PE ve RE, tedavilerarasında büyük farklar olmadıkça, kullanılmalarının uygun olmadığı gözlenmiştir.Tüm protokollerde NSK, VS olarak incelenmiştir. Ancak sadece C-03 veri setindeVS olarak (R-kare(Trial)=0.761) geçerliliği gösterilebilmiştir. NSK için R-kare(Trial) ileR-kare(Individual) geçerlilik ölçütlerinin incelenmesi sonucunda NSK'ın orta ölçekli birVS değişkeni olduğu sonucuna varılmıştır.Kolon kanseri ile ilgili literatürden elde edilen verilerin analizi sonucundahastalıksız sağ kalım süresinin deneme bazında (R-kare(Trial)=0.904) iyi-cok iyi VSözelliği gösterdiği gözlenmiştir.Sonuç olarak a-geçerlilik değerlendirilmelerinde meta-analitik yaklaşımdakullanılan R-kare(Trial) ve R-kare(Individual) ölçütlerinin diğer ölçütlere tercihedilmesi b-VS değişkenlerinin geçerliliği test edilirken, mümkün oldukça tedavilerininetkinliği ispatlanmış klinik deneme verilerinin kullanılması önerilir.Anahtar kelimeler: Vekil sonlanım, Geçerlilik, Copula, Sansürlü Değişken, Kanser.