Kamu-özel işbirliği projelerinde bilgi yönetimi ve bilgi transferi

Kamu-Özel İşbirlikleri, kamunun ihtiyaç duyduğu altyapı yatırımlarının ve hizmetlerinin karşılanmasında tüm dünyada yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Model başlangıçta yalnızca yatırımlar için gerekli olan finansmanın sağlanması için kullanılırken, günümüzde devletler özel sektörün yatırım ve işletme alanlarındaki verimliliğinden faydalanmak amacıyla kamu-özel işbirliği modelini kullanabilmektedir. Teknoloji alanında meydana gelen gelişmeler, nüfus artışı gibi faktörlerin de devreye girmesiyle büyük altyapı yatırımlarına olan ihtiyaç artmış, bunun sonucunda da sahip olduğu kısıtlı kaynaklarla toplumun hizmet ihtiyacını karşılamaya çalışan devletler özel sektörün sermaye ve teknolojik birikiminden faydalanmak durumunda kalmıştır. Kamu ve özel sektör arasındaki işbirliğini öngören model için literatürde farklı yaklaşımlar ve tanımlamalar yapılmıştır. Kalkınma Bakanlığı tarafından 2017 yılında yayınlanmış olan rapora göre kamu-özel işbirliği; "bir sözleşmeye dayalı olarak, yatırım ve hizmetlerin, projeye yönelik maliyet, risk ve getirilerinin, kamu sektörü ve özel sektör arasında paylaşılması yoluyla gerçekleştirilmesi" olarak tanımlanmaktadır. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler ise özel sermayeyi altyapı hizmetlerinin geliştirilmesi amacıyla kamu-özel işbirliği modelini benimsemişlerdir. Kamu-özel işbirliği ülkemizde genel olarak yap-işlet-devret modeliyle uygulanmaktadır. Kamu ve özel sektörün ortaklığı sayesinde 1984 yılından beri karayolu, havalimanı, hastane, köprü, hidroelektrik santral, liman gibi birçok proje hayata geçirilmiştir (Kalkınma Bakanlığı, 2017). Türkiye'deki kamu-özel işbirliği hukuki altyapısı yap-işlet-devret, yap-işlet, işletme hakki devri ve yap-kirala olmak üzere yalnızca dört modelin kullanıma olanak sağlamaktadır. Bilgi çağını yaşadığımız bu günlerde, birçok firma rekabet üstünlüğü sağlamak amacıyla bilgi yönetimi kavramını önemsemeye başlamıştır. Bilgiyi elde edebilen, yeni bilgi üretebilen ve firma kültürüne adapte edebilen firmalar büyük avantaj sağlayabilmektedir. İnşaat sektöründe her projenin birbirinden farklı ve özel olması, birçok farklı disiplinden insanın bir arada çalışmasını gerektiren bir sektördür. Bu da bilgi yönetimi kavramının inşaat sektörü için de gündeme gelmesine sebep olmaktadır. Kamu-özel işbirliği ise inşaat sürecinin de içinde yer aldığı oldukça karmaşık bir yapıya sahip ve birçok farklı organizasyonun bir arada çalışmasını gerektiren bir hizmet modelidir. Fizibilite sürecinden işletme dönemine hatta tesisin ya da hizmetin kamuya devredilmesi sürecine kadar; kamu, özel ve bunların yanında hukuk, finans, işletme gibi sektör paydaşlarının bir arada çalışmasını gerektiren bir yapıdır. Kalkınma Bakanlığı envanterine göre, son 20 yılda Türkiye'de farklı bakanlıklar tarafından 225 altyapı projesi kamu-özel işbirliği modeliyle hayata geçirilmiştir. Bu da projelerin hazırlık aşamasından itibaren; ihale, sözleşme, finansman, inşaat, işletme gibi tüm fazlar için büyük bir bilgi birikiminin ve deneyimin elde edildiğinin en büyük göstergesidir. Fakat kazanılan bu tecrübelerin farklı bakanlıklar ve kamu otoriteleri arasında paylaşılmasında problemler yaşandığını göstermektedir. Bu da mevcut olan bilginin yönetilmesi ve de projeler arasında bu bilgilerin transfer edilmesi konusunu ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca elde edilen bu tecrübelerin doğru bir şekilde aktarılması oldukça dağınık halde olan kamu-özel işbirliği mevzuatının çerçeve bir kanun altında toplanmasında da büyük oranda etkili olacağı öngörülmektedir. Bu çalışmanın amacı; oldukça karmaşık bir sözleşme yapısına sahip olan ve çok fazla organizasyonun projeyi hayata geçirmek amacıyla bir arada bulunduğu kamu-özel işbirliği modelinde bilgi yönetimi ve bilgi transferinin ülkemizdeki hâlihazır uygulamalarını beraberinde de kullanılan sistemleri incelemektir. Bu kapsamda öncelikli olarak ayrıntılı bir literatür taraması yapılmış, ardından da bu literatür çalışması ışığında hazırlanan anketle kamu-özel işbirliği sektöründeki uzmanların görüşleri alınmıştır. Daha sonrasında da kamu-özel işbirliği projelerinde aktif olarak yer almış deneyimli uzmanlarla yapılan görüşmeler ile ülkemizdeki mevcut durum gözlenmeye çalışılmış, eksikliklerin giderilmesi adına kişilerin görüşleri alınmıştır. Altı bölümden oluşan bu çalışmanın amacı (1) kamu-özel işbirliği alanında bilgi yönetimi ve bilgi transferi gerektiren önemli konuların belirlemek, (2) bilgi transferi sürecini engelleyici ve destekleyici faktörlerin belirlemek, (3) organizasyonların hâlihazırda kullanılmakta oldukları bilgi transferi araçlarını ve bu araçların verimliliklerini saptamak ve (4) organizasyonların bilgi yönetimi ve transferi alanındaki yetkinliklerini belirlemektir. Çalışmanın birinci bölümünde; incelenen konuya ilişkin detaylı bir açıklama yapılmıştır. Ardından da tezin amacı ve yöntemi açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde kamu-özel işbirliği modeline ilişkin literatürde olan farklı tanımlamamalara yer verilmiş, daha sonrasında da sıklıkla kullanılan kamu-özel işbirliği çeşitleri açıklanmıştır. Ardından da dünyadaki ve Türkiye'deki kamu-özel işbirliği uygulamalarına ilişkin sayısal bilgiler ile ülkemizdeki konuya ilişkin yasalar verilmiştir. Bu bölümün son kısmında ise kamu-özel işbirliği projeleri uygulamalarına ilişkin bir takım zorluklar açıklanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde bilgi ve bilgiye ilişkin kavramlar hakkında tanımlamalar yapılmış, ardından da bilgi türleri ve aralarındaki dönüşümü açıklayan model açıklanmıştır. Daha sonrasında bilgi yönetimi ve transferi, bilgi yönetimi teknikleri ve teknolojileri hakkında bilgi verilmiştir. Ardından da kamu-özel işbirliği projeleri için bilgi yönetimi ve bilgi transferi açıklanmış, ülkemizde bu alanda yapılan girişimlere değinilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde hazırlanan anket çalışmasına ilişkin detaylar verilmiş ve elde edilen sonuçlara göre analizler yapılmıştır. Sonrasında da kamu-özel işbirliği alanında aktif olarak görev almış kamu ve özel sektör çalışanları ile bu alanda danışmanlık hizmeti veren kimselerin görüşleri özetlenmiştir. Beşinci bölümde anket ve görüşmeye ilişkin sonuçlar değerlendirilmiş ve bulgular sıralanmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise çalışmaya ilişkin sonuçlar özetlenmiş olup, ileride yapılacak çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca kamu-özel işbirliği projelerinde yer alan organizasyonlar için de bazı öneriler sunulmuştur.