KOBİ'lerde iş etiği uygulamaları üzerine kültürlerarası bir çalışma

İşletmeler üzerindeki rekabet baskısı ve paydaşların işletmelerden beklentileri gün geçtikçe artmaktadır. İşletmeler artan bu rekabet sebebiyle günlük işlerinde sıklıkla etik ikilemlerle karşılaşmaktadırlar. Aynı zamanda paydaşlar işletmelerden etik performanslarını iyileştirmelerini beklemektedir. Bu nedenlerden dolayı, iş etiği konusu iş dünyasında ve buna bağlı şekilde akademik çalışmalarda güncelliğini korumaktadır. Ülkemiz de dahil olmak üzere, birçok ülkede KOBİ'ler hem ekonomik hem de sosyal yaşamın en önemli aktörleridir. Hem mevcut KOBİ'lerin geliştirilmesi hem de girişimciliğin desteklenmesi ile yeni KOBİ'lerin kurulmasının sağlanması ülkelerin önemli politikaları haline gelmiştir. Büyük ve kurumsal işletmeler, gerek maddi imkanlara gerekse de zaman ve nitelikli iş gücü gibi kaynaklara sahip olmaları sebebiyle iş etiği konusunu formel olarak ele alabilmektedirler. Fakat KOBİ'ler sınırlı kaynaklara sahip olmaları, bir takım karakteristik özellikleri ve KOBİ sahibinin günlük koşuşturmalar nedeniyle iş etiği konusunu gündemine alamaması sebepleriyle iş etiği prensiplerinin uygulanmasında büyük işletmelerden farklı bir durumdadır. Ayrıca, KOBİ niteliğindeki işletmelerde, işletme sahibinin kişisel etik değerleri işletmenin etik değerlerini yadsınamaz şekilde belirlemektedir. Bu nedenlerden dolayı iş etiği konusunun KOBİ'ler özelinde değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Günümüzde KOBİ'ler ve hatta tek başına iş yürüten solo girişimciler önemli hacimlerde dış ticaret işlemleri gerçekleştirebilmektedir ve küreselleşme sadece ekonomik bir olgu olmaktan çıkıp sosyal ve kültürel bir boyut kazanmıştır. Küresel ticaretin artışı, son tüketicinin haritadaki yerini bile bilmediği bir ülkeden kolaylıkla sipariş verebilmesi gibi konular iş etiği olgusunun kültürel açıdan ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Farklı ülkelerde de olsalar, KOBİ'lerin iş ortamında karşılaştıkları sorunlar benzer sorunlardır fakat kültürel etki nedeniyle KOBİ sahipleri iş etiğini ilgilendiren bu ortak sorunlara farklı çözümler getirebilmektedirler. Bu çalışmanın amacı, KOBİ sahiplerinin günlük iş yaşamlarında karşılaştıkları etik ikilemlere ilişkin tutumlarının ne yönde olduğunun anlaşılması ve kültürün ve kültür boyutlarının bu tutumları ne yönde etkilediğinin belirlenmesidir. Ayrıca, KOBİ sahiplerinin cinsiyetleri ve yaşları ile işletmenin büyüklüğünün, sektörünün ve ana müşteri grubunun etik tutumları etkileme durumu da araştırılmıştır. Çalışmada nicel bir araştırma yöntemi kullanılmış ve iş etiğine yönelik tutumları ölçmek için KOBİ sahiplerinin karşılaşabileceği etik ikilemlere yönelik kısa hikâyeler içeren bir anket formu geliştirilmiştir. Araştırmanın kapsamında Avusturya, Japonya, Slovenya ve Türkiye'deki KOBİ sahipleri bulunmaktadır. Toplam 104 KOBİ sahibinin vermiş olduğu bilgiler, SPSS programı ile istatistiksel değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Araştırmanın sonuçlarına göre, kültür, KOBİ sahiplerinin iş etiğine yönelik tutumları üzerinde anlamlı şekilde bir etkiye sahiptir. Bu kültürel etki, bir grup etik ikileme yansımakta, bir grup etik ikileme ise yansımamaktadır. Kısa hikâyeler faktör analizi yöntemi ile gruplanmış ve bu gruplanan etik ihlal durumları için kültürler arası benzerlikler ve farklılıklar kültür boyutları ile açıklanmıştır. Çalışmanın sonuçları yorumlanırken hem Hofstede hem de GLOBE çalışmasının kültürel boyutları dikkate alınmıştır. Girişkenlik özelliği gösteren kültürlerde agresif davranışlar olarak adlandırılan etik ihlaller daha kabul edilebilir durumdadır. Bireysellik kültür boyutu ile ilişkilendirilen ve "yakın ilişki" ile "uzak ilişki" olarak adlandırılan etik ihlaller için kültürler arasında herhangi bir farklılık görülmemiştir ve bu durum araştırma kapsamındaki ülkelerin bu kültürel özelliğinin benzer olduğu ile açıklanmıştır. "Günü kurtarmak" olarak adlandırılan etik ihlaller ise uzun dönem yönelimi kültür boyutu ile ilişkilendirilmiştir ve bu kültürel özelliğe sahip ülkelerde etik ihlaller daha kabul edilemez olarak nitelendirilmiştir. KOBİ sahiplerinin etik tutumlarının yaşa göre değiştiği ve daha büyük yaşta olan KOBİ sahiplerinin daha yüksek etik puan aldığı görülmüştür. KOBİ sahibinin cinsiyeti ile işletmenin büyüklüğünün, sektörünün ve müşteri grubunun ise etik tutum üzerinde etkisi olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır.