Kohonen ağları ve çok değişkenli istatistiksel yöntemlerle su kalitesinin irdelenmesi: Antalya Aksu bölgesi uygulaması

Yerüstü ve yeraltı su kaynaklarının sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve korunması bütünleşik su yönetimi açısından önceliklidir. Hem yerüstü hem de yeraltı suyu kalitesine ilişkin izleme verilerinin zamansal ve mekânsal açıdan değerlendirilmesi ve yorumlanması, su kalitesinin korunması ve iyileştirilmesi açısından oldukça önemlidir. Son yıllarda çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemlerinin kullanımı, karmaşık veri setlerinin kolay bir şekilde analiz edilip görselleştirilmesini sağlamasından dolayı yaygınlaşmaktadır. Bu tez çalışmasında, Aksu Çayı yerüstü suyu ve Altınova bölgesi yeraltı suyu (YAS) kalitesinin, çok değişkenli istatistiksel yöntemler içinde yer alan Temel Bileşen Analizi (TBA), Hiyerarşik Kümeleme Analizi (HCA) ve Kohonen Ağları - Kendi Kendini Düzenleyen Haritalar (SOM) yöntemleri kullanılarak irdelenmesi hedeflenmektedir. Belirtilen çalışma alanlarında, daha önce su kalitesi izleme çalışmaları yapılmış olmasına rağmen, çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemleri kullanılarak zamansal ve mekânsal veri analizi gerçekleştirilmemiştir. Ek olarak, Altınova bölgesi YAS kalitesi ile YAS kirlilik hassasiyeti indeks sonuçları birlikte istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Tez çalışması, kullanılan istatistiksel yöntemler açısından özgünlük içermektedir. Elde edilen sonuçlar ile iki çalışma alanına ait su kalitesi kapsamlı olarak değerlendirilmiştir. HCA ile su kalitesi verileri belirli veya benzer özelliklere göre gruplandırılmıştır. TBA ile de su kalitesini etkileyen faktörlerin karmaşıklığını azaltmak üzere veri setleri basitleştirerek, ilgili ana bileşenler ortaya çıkarılmıştır. Kohonen Ağları ile de su kalitesi parametrelerinin değişim benzerlikleri ortaya konulmuştur. ANAHTAR KELİMELER: Hiyerarşik Kümeleme Analizi, İstatistiksel analiz, Kohonen Ağları, Temel Bileşen Analizi, Yeraltısuyu Kirlilik Hassasiyeti