Kolan (karakoçan)sıcak ve mineralli su kaynağı'nın hidrojeokimyasal incelemesi

ÖZET Doktora Tezi KOLAN (KARAKOCAN) SICAK VE MİNERALLİ SU KAYNAĞI'NIN HİDROJEOKİMYASAL İNCELEMESİ Özlem ÖZTEKİN OKAN Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 2004, Sayfa: 99 Kolan sıcak ve mineralli su kaynaklarının hidrojeokimyasal özelliklerini konu alan bu çalışmada yaklaşık 45 km2'lik bir alanın 1/25 000 ölçekli jeoloji haritası hazırlanmış, jeoloji ve hidrojeoloji kesitleri çıkarılmış, suların kimyasal ve izotop özellikleri belirlenmiştir. İnceleme alanında tabandan tavana doğru Permo- Triyas yaşlı Keban metamorfîtleri, Lütesiyen- üst Oligosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, üst Miyosen- Pliyosen yaşlı Karabakır Formasyonu, Kuvaterner yaşh alüvyon ve alüvyonlarla yanal geçişli travertenler yüzeylemektedir. Çakıltaşı, kumtaşı, marn, kireçtaşı litolojisindeki Kırkgeçit Formasyonu Keban metamorfitlerinin rekristalize kireçtaşlan üzerinde tektonik olarak bulunmaktadır. Karabakır Formasyonu kendinden daha yaşh Kırkgeçit Formasyonu ile Keban metamorfitleri üzerine uyumsuz olarak gelmektedir. Keban metamorfîtleri ile arasındaki şuur tektonik dokanaklıdır. Karabakır Formasyonu'nun bölgedeki litolojisi çakıltaşı, kumtaşı- kireçtaşı ardalanması, kireçtaşlan ile yanal geçişli tüf, tüfit, aglomera ve bazalt ardalanması şeklindedir. İncelenen Kolan ve Bağın sıcak ve mineralli su kaynaklarının akifer formasyonu Keban metamorfitlerinin rekristalize kireçtaşlandır. Kırkgeçit Formasyonu'nun geçirimsiz seviyeleri örtü kaya durumundadır. Kolan ve Bağın sıcak ve mineralli su kaynaklarının toplam mineralizasyonlan 3371,9 mg/1 ile 4695,3 mg/l arasında, sıcaklıkları ise 38°C ile 46°C arasında değişmektedir. Sularda en fazla bulunan katyon Ca+2, en fazla bulunan anyon ise HCCV'dır. Sıcak sular AIH sınıflamasına göre "Ca, Mg, HCO3 ve CCVli sıcak ve mineralli sular" grubuna girmektedir. Jeotermometre çalışmalarının genel değerlendirilmesi sonucunda Kolan jeotermal alanının ortalama hazne kaya sıcaklığı 67°C olarak hesaplanmıştır. xnİncelenen sıcak ve mineralli sular genel olarak kalsit, dolomit, aragonit ve kuvars minerallerine doygun olup bu mineralleri çökeltme; anhidrit, jips, halit ve kalsedon minerallerine ise doygun olmayıp bunları çözme eğilimindedir. Kaynaklar çevresinde oldukça kaim kaynak tüf ve travertenleri şeklinde CaC03 çökeltisi meydana gelmiştir. Kolan ve Bağın sıcak ve mineralli sularının korunması için üç korunma alam belirlenmiştir. Kolan jeotermal alanındaki sıcak ve mineralli su kaynaklan, Keban metamorfitleri içerisinde gelişmiş senklinalin kanatlarından tabaka yüzeyleri, kırık, çatlak hatları gibi geçirindi kuşaklar boyunca derinlere doğru süzülen meteorik suların, içerisinde dolaştığı kayaçlarla tepkimeye girip minerallerce zenginleşmesi ve jeotermal gradyanla ısınarak, senklinal eksenini kesen iki fay hattı boyunca yeryüzüne çıkmaktadır. İzotop çalışmaları sonucunda Kolan ve Bağın sıcak ve mineralli sularının meteorik kökenli, derin ve uzun yeraltı suyu dolaşımına sahip sular olduğu ve bu suların yükselimleri esnasında %32- 34 oranında soğuk sularla karıştıkları belirlenmiştir. Kolan ve Bağın sıcak ve mineralli sularından banyo ve içme tarzında yararlanılmaktadır. Ancak, yöre halkının bu kaynaklardan yararlanabilmesi için sıcak ve mineralli sular etrafina daha modern tesisler yapılmalıdır. Bu sulardan seracılık alanında ve bölgede çok fazla miktarda bulunan C02'den de kuru buz üretiminde yararlanılabilir. Anahtar Kelimeler: Kolan, Bağın, Karakocan, Sıcak ve Mineralli Su, İzotop, Jeotermometre, Korunma Alanı. xm