Konya bölgesindeki tarihi yapılarda kullanılan kayaların bozunma özelliklerinin araştırılması

Bu çalışmada, Konya bölgesindeki tarihi yapılarda kullanılan trakit, tüf, traverten ve mermerlerin bozunma özelliklerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Konya merkezde bulunan Hacı Veyis Camii, Mevlâna Müzesi ve Dergâhı, Aziziye Camii, Kapı Camii, Alâeddin Camii, İnce Minareli Medrese ve Sahip Ata Külliyesi gibi tarihi eserlerin yapımında kullanılan farklı kaya malzemelerinde meydana gelen bozunmalar incelenmiştir. Bu tarihi eserlerin yapımında kullanıldığı düşünülen kaya birimlerinin yerleri arazi çalışmaları ile tespit edilmiştir. Tespit edilen yerlerden laboratuvar çalışmalarında kullanılmak üzere karot ve el örnekleri alınmıştır. Alınan örneklerin fiziksel, mineralojik ve mekanik özeliklerinin tespiti için gözeneklilik, ağırlıkça su emme, birim hacim ağırlık, X-ışınları kırınım analizleri, petrografik analizler ile tek eksenli sıkışma deneyleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, fiziksel bozunma süreçlerinin bu kaya birimlerinin dağılma davranışı üzerindeki etkisinin belirlenmesi için ıslanma-kuruma ve donma-çözünme deneyleri gerçekleştirilmiştir. Bu deneysel çalışmaların yanı sıra, tarihi eserlerin yapımında kullanılan bu kayaların doğal arazi koşullarındaki bozunma davranışlarının incelenmesi amacıyla seçilen kayalardan alınan karot ve el örnekleri Konya merkezde etrafı açık bir bahçede bir yıl boyunca bozunma süreçlerine maruz bırakılmış ve belli aralıklarla kütle kayıpları kaydedilmiştir. Tarihi eserlerden ölçülen bozunma derinlikleri dikkate alındığında, trakit, tüf, traverten ve mermerlerde bozunma hızlarının sırası ile 0.01-0.10 mm/yıl, 0.02-0.08 mm/yıl, 0.01-0.30 mm/yıl ve 0.009-0.03 mm/yıl olduğu belirlenmiştir. Donma-çözülme ile ıslanma-kuruma deney sonuçları dikkate alındığında, trakit, tüf, traverten ve mermerlerin kütle kaybı yüzdeliklerinin sırasıyla %0.58-1.52, %16.11-17.68, %0.11-0.34 ve %0.58-2.67 olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, doğal ortamda bekletilen trakit, tüf, traverten ve mermer örneklerinin kütle kaybı yüzdeliklerinin sırasıyla %0.794-1.008, %17.02-17.268, %0.32-0.374 ve %0.648-0.852 olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar dikkate alındığında, kayaların arazi ile laboratuvar koşullarında belirlenen bozunma davranışının benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Tüf ile karşılaştırıldığında, trakit, traverten ve mermer gibi kaya malzemelerinin bozunma süreçlerine karşın ağırlık kaybı değerlerinin oldukça az olduğu (%1-3 arası) belirlenmiştir. Bozunma süreçlerine karşı seçilen kayaların duraylılığı dikkate alınarak, Sille tüflerinin tarihi eserlerin restorasyon çalışmalarında ve yeni yapı inşası gibi mühendislik projelerinde kullanılmaması gerektiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bozunma, Bozunma Davranışı, Mermer, Tarihi Eserler, Trakit, Traverten, Tüf.