Konya Büsan sanayi bölgesi atıksularında mikrokirleticilerin izlenmesi ve toksisite tayini

Bu tez çalışmasında, Konya'da bulunan Büsan organize sanayi bölgesinden (OSB) kaynaklı endüstriyel atıksuyun karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir. Analiz parametreleri olarak klasik parametrelerin yansıra son dönemde tüm bilim dünyasında büyük önem kazanmış yüksek toksisiteye sahip, biyobozunurluğu düşük, kanserojenik etkiye sahip olabilen ve canlılar üzerinde biyobirikime yol açan mikrokirletici maddelerde incelenmiştir. Biyolojik olarak arıtıma dirençli bu maddeler mikro organizmalar tarafından arıtılmadan alıcı sulara deşarj edilebilmektedir. Tez kapsamında oluşan atıksuyun kirlilik değerlerini kıyaslamak ve en yüksek kirliliğe sahip atıksun deşarj zaman dilimini tespit edebilmek bununla beraber kaçak deşarj olup olmadığını kontrol edebilmek adına üç ayrı set olarak toplamda 12 adet numune alınmıştır. 1. set numene gün içinde üretimin yoğun olduğu saatte, 2.set numune üretimin son bulup tesislerin proses sularını deşarj ettikleri saatte ve 3.set numune ise endüstriyel faaliyetlerin durduğu üretimin olmadığı hafta sonu gün içinde gerçekleştirilmiştir. Bu üç numune arasında 2.set numunenin kirliliği diğer numunelere göre oldukça yüksek görülmüştür. Hafta sonu alınan numunede kaçak deşarja rastlanmamıştır. Alınan numunede KOSKİ tarafından uygulanan kanalizasyon sistemine deşarj yönetmeliği parametreleri kapsamında 16 adet fizikokimyasal parametre analizi, 13 ağır metal madde analizi ve buna ilave olarak 26 adet mikrokirletici madde analizi gerçekleştirilmiştir. Mikrokirletici kapsamda poli aromatik hidrokarbonlar (PAH) grubundan 16 adet organik kirleticiye, ftalat esterler (PAE) ve plastikleştiriciler grubundan 6 adet organik kirleticiye ve alkilfenoller (AP) ve BPA grubundan 4 adet organik kirleticiye bakılmıştır. Tüm bu analizlerin yansıra endüstriyel atıksuyun toksikolojik olarak değerlendirmesi amacı ile Daphnia magna akut toksisite testine tabi tutulmuştur. Üç farklı sette alınan numunelerde 2. set olan endüstriyel faaliyetin son bulduğu proses ve kazan sularının boşaltıldığı saatte alınan numunelerde yüksek konsantrasyonlarda kirlilik tespit edilmiştir. Mikrokirletici analizleri sonucunda oldukça yüksek konsantrasyonlarda PAE'ler grubunda bulunan DnOP, DEHP ve AP'ler ve BPA grubunda bulunan BPA tespit edilmiştir. Buna ek olarak PAH grubunda bulunan acenaphthene ve fluorene'e rastlanmıştır. DEHP konsantrasyonu 3,52 μg/L – 1906,2 μg/L aralığında tespit edilirken, DnOP konsantrasyonu 196 μg/L- 2865,3 μg/L aralığında tespit edilmiştir. BPA konsantrasyon değeri 12989 μg/L olarak tespit edilmiştir. PAH grubu kirleticilerden acenaphthene ve fluorene sırası ile 1,15 μg/L ve 14,96 μg/L değerlerinde tespit edilmiştir. Bunun yansıra 2. set numunelerinde yapılan ağır metal analizleri sonrasında 1. ve 3. set numunelerine oranla yüksek konsantrasyonlarda Hg, Fe, Al, Cu ve Zn tespit edilmiştir. Tez kapsamında elde edilen toplamda 166 adet analiz sonucu araştırma sonuçları ve tartışma bölümünde kapsamlı bir şekilde verilmektedir. 2. set kapsamında 3. bacadan alınan atıksu numunesine uygulanan Daphnia magna akut toksisite testi sonucuna göre endüstriyel atık su "hafif toksik" olarak değerlendirilmiştir. Büsan OSB oluşan atıksu evsel atıksuların toplandığı kanalizasyon şebekesine deşarj edilmekte, buradan da arıtılmak üzere Konya Kentsel Atıksu Artıma Tesisine (KKAAT) iletilmektedir. İlerleyen dönemlerde oluşan endüstriyel atıksu KKAAT'ye gönderilmeden, OSB bünyesinde kurulmuş bir Atıksu arıtma tesisinde arıtıma tabi tutulması planlanmaktadır. Bu çalışmanın çıktıları OSB kapsamında yapılabilecek bir endüstriyel atıksu arıtma tesisi tasarımı için önemli bir kaynak ve veri altyapısı oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Alkilfenoller, daphnia magna akut toksisite, endüstriyel atıksu, ftalat esterler, kanalizasyon izleme, poli aromatik hidrokarbon