Konya ilinde ulaşımdan kaynaklı karbon ayak izi ve çevresel fayda maliyet analizi

Bu çalışmada, Konya'nın ulaşım kaynaklı karbon ayak izinin belirlenmesi farklı ulaşım türleri için karşılaştırılması, kaynaklarına bağlı olarak azaltıcı önerilerin sunulması amaçlanmıştır. İlin coğrafi ve sosyo-ekonomik özellikleri ile nüfus yoğunluğunun dağılımı sebebiyle hesaplamalar il geneli ve şehir merkezi olmak üzere iki ayrı şekilde yapılmş ve kıyaslanmıştır. Sonuçta ulaşımın çevresel maliyetlerini azaltmak ve çevresel faydaları arttırmak için yapılabilecek düzenlemelere altlık oluşturabilecek bir kaynak elde edilmiştir. Konya'da karayolu, demiryolu ve havayolu ulaşım sisteminde yer alan fosil yakıtlı motorlu taşıtların yakıt türlerine göre sayıları ve katettikleri mesafelerden yakıt tüketim miktarları bulunmuş, IPCC'nin önerdiği yaklaşımlardan Tier-2 yönteminden faydalanılarak, 2019 yılı için Konya il geneli ve şehir merkezinin karbon ayak izleri hesaplanmıştır. Karayolu ulaşımında özel araçlar (otomobil, motosiklet), toplu ulaşım sistemleri ve şehir merkezinde Otogar ve Eski Garaj üzerinden merkeze giriş-çıkış yapan şehirlerarası araçlar da dikkate alınmıştır. Konya il genelinde ortalama 3918,85 Gg karayolu (%98,04), 61,21 Gg demiryolu (%1,53) ve 17,20 Gg havayolu (%0,43) olmak üzere toplam 3997,26 Gg CO2 emisyonu hesaplanmıştır. Buna karşılık Konya şehir merkezinde ortalama 2058,39 Gg karayolu (% 98,69), 10,09 Gg demiryolu (%0,48) ve 17,20 Gg havayolu (%0,83) ulaşımlarından toplam 2085,68 Gg CO2 emisyonu bulunmuştur ki buradan da il geneli ulaşım kaynaklı emisyonun yaklaşık yarısının şehir merkezindeki ulaşımdan kaynaklandığı ortaya konmuştur. Diğer taraftan il genelinde 1 m2'ye 102,83 g CO2 düşmekte iken, 2090 g CO2 emisyonu ile şehir merkezinin il genelinden 20 kat daha fazla emisyona maruz kaldığı sonucu ortaya çıkmıştır. Kişi başı karbon ayak izinin ulaşım sektöründeki etkisinde; Konya ili 4910 g/gün, şehir merkezi 4250 g/gün olarak hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, ulaşım kaynaklı CO2 emisyonunun tamamına yakını karayolu ulaşımı, yarıdan fazlası da (%52,53) şehir merkezinde gerçekleşmektedir. Ayrıca şehir merkezinde çevresel maliyeti yüksek riskli alanlar ve karbon ayak izinin büyük olduğu noktalar, çalışma kapsamında tespit edilmiştir. Bu çalışma ile ortaya konulan bulgular ışığında CO2 emisyonunu azaltıcı önlemler hakkında öneriler de sunulmuştur. Böylelikle çalışmanın ulaşım alternatiflerinin düzenlenmesinde önemli bir veri kaynağı oluşturması ve CO2 salınımına ait bulguların insan ve çevre sağlığına verebileceği zararların azaltılmasında karar vericiye yol gösterici olması hedeflenmektedir.