Konya Kapalı Havzası'nda arazi örtüsü / arazi kullanım değişiminin etkileri ve su bütçesi bileşenleri ile ilişkisi: Tarihsel inceleme ve gelecek perspektifi

Kapalı havzalar sahip oldukları hassas hidrolojik denge ve maruz kaldıkları antropojenik etkiler nedeniyle su kaynakları açısından oldukça kısıtlıdır. Dünya üzerinde kapalı havzaların genel olarak kurak ve yarı kurak bölgelerde bulunması ile birlikte kısıtlı yağış ve yüksek evapotranspirasyon etkisi altında hidrolojileri daha kırılgan bir hale gelmektedir. Konya Kapalı Havzası da (KKH) tarımın yoğun olarak yapıldığı su kısıtlı bir havzadır. Çalışma alanı olarak belirlenen KKH'de öncelikle uzaktan algılama verileri kullanılarak 2002-2019 periyodunda meydana gelen arazi örtüsü değişimleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Global Land Data Assimilation System (GLDAS) ve Gravity Recovery and Climate Experiment (GRACE) veri setleri ile KKH su bütçesi değişimi araştırılmıştır. Ayrıca toplam su depolama anomalisi bileşenlerinin katkı oranları hesaplanmıştır. KKH'ye su girdisi sağlayan en önemli hidrolojik parametre olan yağışın, toplam su depolama anomalisi ve bileşenleri ile olan ilişkisi incelenmiştir. Farklı hidrolojik parametrelerin monotonik ve alt trend analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, tarım alanlarının çalışma periyodu boyunca artan trende sahip olduğu tespit edilmiştir. Yağışın yer altı suyu depolama sistemine etkisi 6 ay olarak belirlenmiştir. Ayrıca zemin nemi depolama anomalisi (49.61%) ve yer altı suyu depolama anomalisinin (33.12%), toplam su depolama anomalisinin yüksek katkı oranlarına sahip iki bileşeni olduğu tespit edilmiştir. Yer altı statik su seviyesinin alüvyal akiferlerde (150.75 mm/yıl) ve ağırlıklı kireçtaşı akiferlerinde (78.55 mm/yıl) azalma trendine sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yağış ve evapotranspirasyon parametrelerinin genel artış trendine sahip olduğu, ancak evapotranspirasyonun yağışa kıyasla daha baskın bir artış trendine sahip olduğu tespit edilmiştir. Hidrolojik zaman serilerinin alt trend açısından incelenmesi sonucunda, 2007-2008 yıllarında meydana gelen kuraklığın önemli bir kırılma noktası olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Arazi örtüsünün sabit ve değişken olduğu iki farklı senaryo için Mesoscale Hydrologic Model (mHM), KKH içerisinde bulunan 10 akım gözlem istasyonunu modeli doğrulamak amacıyla kullanmıştır. Bu doğrultuda, ısınma periyodu 2002-2003, kalibrasyon periyodu 2004-2015 ve validasyon periyodu 2016-2019 olarak belirlenmiştir. Akım tahmininde tatmin edici sonuçların elde edildiği mHM modelinin evapotranspirasyon ve yer altı statik su seviye anomalisi çıktıları değerlendirilmiştir. Buna göre, GLDAS gerçek evapotranspirasyon değerlerinin düşük tahmin edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte arazi örtüsünün zamansal değişim gösterdiği senaryonun yer altı statik su seviyesi anomalisini tahmin etmekte daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir.