Konya sille yerleşiminin evrensel tasarım bağlamında değerlendirilmesi

Günümüz dünyasında "mekânsal erişilebilirlik" ve "evrensel tasarım" kavramları sıklıkla kullanılan ve üzerinde çalışılan konulardandır. Çeşitli nedenlerden dolayı ortaya çıkan engellilik durumu; erişilebilirlik, evrensel tasarım ve herkes için tasarım gibi kavramların önemini artırmaktadır. Evrensel tasarım kavramı, engelli bireyleri de içine alan, herkes için eşit ve engelsiz mekân kullanımını olanaklı kılan ve eşit bir şekilde erişim imkânı sağlayan bir tasarım anlayışıdır. Evrensel tasarıma konu olan engellilik hali; geçici ve/veya kalıcı fiziksel ve/veya zihinsel özürlülük durumlarını, çocukluk, yaşlılık, hamilelik gibi insan hallerini ifade etmektedir. Evrensel tasarımdaki temel amaç; insanların mekâna uyum sağlaması değil, mekânın insanlara uyum sağlamasıdır. Peyzaj mimarlarının, mimarların, kent plancılarının ve tasarımcılarının buradaki görevi, insan topluluğunun özelliklerine göre kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak en iyi mekânları oluşturmaktır. Herkes için tasarım veya evrensel tasarım kavramı da bu bilincin artması ile ülkemizde ve dünya genelinde yaygınlaşmaktadır. Bu doğrultuda ortaya konulmuş olan evrensel tasarım kriterleri, çalışma için önem arz etmektedir. Bu çalışmada Konya ili Selçuklu ilçesine bağlı Sille Mahallesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Kültür ve inanç turizmi olanaklarına sahip tarihi bir yerleşim yeri olan Sille'nin rekreasyon alanı ve turizm mekanlarının, toplumun tüm bireylerine eşit olanaklar sunması gerektiği düşüncesi, çalışmanın ilk hareket noktasını oluşturmaktadır. Sille yerleşiminde mekânsal erişim sorununun varlığı, turizm ve rekreasyon amaçlı kullanılan alanların tüm kullanıcılara hitap etmemesi, araştırma konusunun seçiminde etkili olmuştur. Özellikle bulunduğu coğrafya için kültürel bir miras niteliği taşıyan Sille, arkeolojik sit ve kentsel sit alanı olarak ilan edilmiştir. Çalışmada, engellilik, erişilebilirlik ve evrensel tasarım kavramlarına odaklanılarak literatür araştırması yapılmıştır. Herkes için tasarım bağlamında Konya Sille yerleşiminin rekreasyon ve turizm alanlarının "eşit kullanım, kullanımda esneklik, basit ve sezgisel kullanım, algılanabilir bilgi, hata toleransı, düşük fiziksel güç, yaklaşım ve kullanım için boyut ve alan" gibi evrensel tasarım kriterleri dikkate alınarak, kullanım uygunluğunun analiz edilmiştir. Alanda yapılan gözlemler, araştırmalar ve anketler sonucunda; Sille'de bulunan, ulaşım arterlerinin ve kentsel donatıların evrensel tasarım ilkelerini kısmen karşıladığı ancak standartlara uyum açısından bir takım eksikliklerin bulunduğu da saptanmıştır. Değerlendirmeler sonucunda, rekreasyon ve turizm alanlarında bulunan mekânsal olanakların, evrensel tasarım kriterleri bağlamında iyileştirilmesine yönelik peyzaj tasarım önerileri sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Engellilik, erişilebilirlik, evrensel tasarım, herkes için tasarım, kamusal mekân, peyzaj tasarımı.