Kooperatifler için başarıyı etkileyen faktörler ve bir ölçek geliştirme çalışması

Ülkemizin gelişmişlik seviyesinin yükseltilmesi açısından, yerelden gerçekleşecek gelişmeler önem arz etmektedir. Yerelde gerçekleştirilecek çalışmaların en önemlileri arasında kooperatiflerin yapacağı çalışmalar gösterilebilir. Kooperatiflerin faaliyetlerinde başarıyı yakalamaları; kendi ortakları, sosyal çevreleri ve nihai olarak bölge / ülke açısından önemlidir. Ancak ölçülemeyen bir olgunun başarı seviyesinin belirlenmesi de bilimsel açıdan mümkün görünmemektedir. Bu anlamda çalışmamız kapsamında öncelikli olarak kooperatifçiliğe ilişkin genel literatür taraması, Türkiye'de ve Dünya'da kooperatifçilik ele alınmıştır. Ardından kooperatifçilik alanında yapılmış çalışmaların taranması, kooperatifçilik alanındaki uzman kişilerin görüşleri ve İstanbul'da, 83 farklı kooperatifin katılımıyla yapılan kooperatif buluşmasının, "kooperatiflerin başarıları ve performansları" na ilişkin toplantı notlarının incelenmesi sonucu elde edilen, kooperatiflerin başarısı ve performansları açısından önemli hususlar dört farklı başlık altında; "Kooperatiflerde Başarıyı Etkileyen Faktörler" olarak analiz edilmeye çalışılmıştır. Son olarak kooperatif ortaklarının memnuniyeti bağlamında kooperatif performanslarının ölçülmesini hedefleyen "Kooperatifler İçin Başarı Kriterleri Ölçeği", yine günlük hayatta en fazla karşılaşılan "Kadın Kooperatifi, Tarım Satış Kooperatifi, Üretim ve Pazarlama Kooperatifi ile Tarımsal Kalkınma Kooperatifi" ortakları üzerinde yapılan çalışmayla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu sayede kooperatiflerin başarılı sayılmalarına dayanak gösterilecek bir takım başarı kriterlerini içeren bilimsel bir ölçek geliştirerek bilimsel yazına katkı sağlamak hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında iki temel bulguya ulaşılmıştır. Bunlardan ilki; Kooperatif başkan ve yöneticilerinin tecrübeleri ve bilimsel literatürle bu tecrübelerin güçlendirilmesi sonucunda kooperatiflerin başarısı anlamında söz edilebilecek dört temel faktör ile bunların alt boyutları ortaya çıkmıştır. 1- Gelecek Vizyonu ve Temel Değerler (Kapsayıcılık, Çeşitlilik, Eşitlik; Toplumsal Değerlere Duyarlılık; Yerel Değerlerin Korunması) 2- Kurumsal Anlamda Etkileşimli Yönetişim (Liderlik; Demokratiklik ve Katılımcılık; Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik; Kutlama ve Başarının Paylaşılması; Göstergeler 3- Maddi ve Sosyokültürel Etki (Yeni Marka Değerleri Oluşturmak; E-ticaretin Yaygınlaştırılması; Sürdürülebilir ve Kaliteli Ürünler; Kadınların Katılımı; Dayanışma) 4- Stratejik İşbirliği Mekanizmalarının Kurulması (Diğer Kooperatifler; Yerel Yönetimler; Kalkınma Ajansları; Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu) Çalışmanın ikinci temel bulgusu ise, kooperatiflerin başarılarının ölçülmesinde kullanılmak üzere geliştirilmiş "Kooperatifler İçin Başarı Kriterleri Ölçeği" dir. Bu ölçek geliştirme çalışmaları kapsamında yapılan bilimsel analizler neticesinde, kooperatiflerin başarılarını ölçmek için kullanılabilecek on üç maddeye ulaşılmıştır. Bu maddeler; Yönetim ve ortaklar tarafından bilinen ve benimsenen ortak bir vizyonumuz vardır; Yönetim ve ortaklar tarafından bilinir ve benimsenen ortak değerlerimiz vardır; Faaliyetler, vizyon ve ortak değerler doğrultusunda yürütülür; Ortaklar arasında bilgi paylaşımı yapılır; Üretimden satışa kadar ortakların fikirleri dikkate alınır; Ortaklar istediklerinde yönetiminden bilgi alabilir; Yılda en az bir defa ortaklar arasındaki birlikteliği artırıcı faaliyetler yapılır; Toplumsal değerlere duyarlı hareket edilir; Hakla ilişkiler faaliyetleri etkin bir şekilde yapılır; İş hacmini büyütmek için belirleniş bir yol haritası vardır; Gerekli izin ve kalite belgeleri mevcuttur; Faaliyetlerinin etkinliği üyeler tarafından takip edilir; Finansal sürdürülebilirlik stratejimiz vardır.