Koronavirüs (COVID-19) salgınının ormancılık faaliyetleri üzerindeki etkileri: Bartın ili örneği

2020 yılının başından itibaren kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüs (Covid-19) salgını, sadece insan sağlığını değil, pek çok sektörü olumsuz yönde etkilemiştir. Koronavirüs salgınının ormancılık sektöründe yarattığı olumsuz etkileri Bartın ili özelinde, disiplinler arası ve çok boyutlu bir yaklaşımla ortaya koymak ve birtakım öneriler geliştirmek amacıyla bu tez çalışması ele alınmıştır. Bu amaca ulaşmak için Bartın ve Ulus orman işletme müdürlükleri ile Bartın Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Müdürlüğünde çalışanlarla tam alanda yüz yüze görüşme usulüyle uygulanan 5'li Likert ölçekli anket çalışmasından elde edilen veriler materyal olarak kullanılmıştır. Ayrıca Bartın ilindeki ormancılık faaliyetlerine ilişkin veriler ilgili kurumların kayıtlarından ve ekonomik sonuçlara ait veriler ise söz konusu orman işletmelerinin bilançolarından alınmıştır. Kayıtsal veriler 2019 (normal yıl) ve 2020 (salgın yılı) yılları için elde edilmiş, anket çalışması ise 2021 yılının Mayıs-Kasım aylarında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimleyici istatistikler, istatistiksel yöntemler (Cronbach Alfa testi, korelasyon analizi, Kruskal-Wallis H testi, Post Hoc çoklu karşılaştırma testleri) ve finansal tablo oranları (kârlılık, verimlilik, iktisadilik kriterleri) yardımıyla analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir. Verilerin analizi ve değerlendirilmesi amacıyla Excel ve SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Tez kapsamında, Bartın ilindeki ormancılık örgütü çalışanlarının anketteki 5'li Likert ölçekli önermelere verdikleri cevaplara göre her bir ormancılık faaliyetinin koronavirüsten etkilenme düzeyleri belirlenmiştir. Ayrıca oluşturulan 12 ormancılık faaliyet grubu itibariyle etkilenme düzeyi analiz edilmiş ve faaliyet grupları bazında fark olup olmadığı test edilmiştir. Katılımcıların ormancılık faaliyetinin koronavirüsten etkilenme düzeylerine ilişkin görüşleriyle bazı kişisel özellikleri arasındaki korelasyonlar saptanmıştır. Koronavirüsün etkileri konusundaki görüşlerin bazı kişisel özelliklere göre farklı olmadığı yönündeki sıfır hipotezinin (H0) denetimi yapılmıştır. Diğer yandan kayıtsal veriler kullanılarak, koronavirüs salgınının her bir ormancılık faaliyeti üzerindeki etkileri mutlak değerler ve yüzde cinsinden belirlenmiştir. Hedeflerden sapmalar formüllerle, tablo ve grafiklerle ortaya konulmuş ve bu etkilerin ormancılık faaliyetlerine ve işletmelere göre farklı olup olmadığı belirlenmiştir. Keza işletmelerin ekonomik sonuçları 13 adet finansal tablo oranı (2 adet kârlılık, 8 adet verimlilik ve 3 adet iktisadilik oranı) yardımıyla analiz edilmiştir. Anket verilerinin analizi ve değerlendirilmesi sonucunda; 5'li Likert puanlarının ortalamasına göre etki puanı ≤1,49 olan erozyon kontrolü ve mera ıslahı, silvikültür ve odun üretimi çalışmalarının koronavirüs salgınından hiç etkilenmediği (%0); etki puanı 1,5-1,99 olan orman yolları yapımı ve bakımı, ağaçlandırma ve fidan üretimi, ORKÖY faaliyetleri, orman kadastrosu ve ODOÜ üretiminin "çok az" oranda (%13) olumsuz etkilendiği; etki puanı 2,0-2,49 olan insan kaynakları yönetimi, orman koruma, işletme ve pazarlama faaliyetlerinin "az" oranda (%25) olumsuz etkilendiği ve etki puanı ≥2,5'den büyük olan DKMP faaliyetlerinin "orta" derecede (%50) olumsuz etkilendiği saptanmıştır. Kayıtsal verilerin analizi sonucunda; koronavirüs salgınından Bartın ve Ulus orman işletmelerindeki odun üretim faaliyetlerinin, ODOÜ üretiminin, işletme ve pazarlama faaliyetlerinin, silvikültürel faaliyetlerin, ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve mera ıslahı çalışmalarının, orman yolları yapım ve bakım çalışmalarının, orman kadastrosu çalışmalarının ve ORKÖY faaliyetlerinin etkilenmediği, ancak orman suçlarının olumsuz yönde etkilendiği ve DKMP faaliyetlerinde bariz şekilde azalmanın olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Covid-19 salgını nedeniyle Bartın ve Ulus orman işletmelerinde masrafların arttığı, buna karşılık satış gelirlerinin azaldığı, işletme kârlılığının %54,79 (Ulus'ta) ile %77,23 (Bartın'da) oranlarında düştüğü, iktisadiliğinin %15,38-%68,52 oranında azaldığı ve verimlilik oranlarında azalmaların olduğu saptanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, koronavirüs salgınının ormancılık faaliyetleri üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılmasına ilişkin birtakım görüşler ve öneriler ortaya konulmuştur. Böylece ormancılık mal ve hizmetlerinin aksamadan sunulmasına, işletme bazında verimliliğin ve iktisadiliğin artırılmasına, uzun vadede sürdürülebilir ormancılığa ve toplumsal refaha olumlu katkılar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Koronavirüs (Covid-19), ormancılık, orman işletmesi, kârlılık, verimlilik, iktisadilik, Bartın