Kıpçak Türkçesi ile Kırgız Türkçesi arasında bir karşılaştırma denemsi

Türkçenin uzun bir tarihî geçmişe sahip olması ve çok geniş bir coğrafyaya yayılması yanında çeşitli tarihî, siyasî ve iktisadî gelişmeler, onun birçok kola ayrılmasına sebep olmuştur. Bu ayrılmalar, genel olarak lehçe ve şive seviyesindedir.XI-XIV. yüzyıllarda Karadeniz'in kuzeyinde, Mısır'da ve Harezm'de yaşayan Kıpçak (Kuman) Türklerinden yerli ve yabancı ilim adamları tarafından derlenmiş olan ve sözlükler hâline getirilmiş olan tarihî Kıpçak eserleri, Kıpçak Türkçesinin temel kaynaklardır. Kırgız Türkçesi ise bugünkü Kıpçak yazı dillerinin önemli bir kolunu teşkil etmektedir. Yaşayan Kıpçak yazı dillerinin tarihî biçimlerini araştırmak için başvurulacak asıl kaynakların biri sözlük ve gramer kitapları, diğeri ise Gregoryan Kıpçaklarına ait metinlerdir. Bu çalışmada sözlüklerdeki kelimelerin ses ve anlam bakımından Kırgız Türkçesi ile karşılaştırılarak, Kırgız Türkçesi ile tarihî Kıpçak Türkçesi arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymak suretiyle Kırgızcanın bu eserler ile olan ilişkisi belirlenmiştir.Ayrıca bu tez, Kırgız Türkçesi ile tarihî Kıpçak Türkçesi arasındaki ilk bilimsel karşılaştırmalı çalışmalardan biri olması açısından da ayrı bir önem taşımaktadır.Karşılaştırma sonunda, ikisi de Türkçenin birer lehçesi olan tarihî Kıpçak Türkçesi ile Kırgız Türkçesi arasındaki kelimelerin ilişkileri açısından aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmıştır:1. Tarihî Kıpçak Türkçesi ile Kırgız Türkçesinin en önemli benzerliği, Oğuz lehçelerinde görülmeyen ortak kelimelerin bulunmasıdır. Kıpçak Türkçesinde bir kelimenin hem Kıpçak hem Oğuz lehçesini andıran farklı biçimlerinin bulunmaktadır.2.20. asrın başlarından itibaren yazılmaya başlayan Kırgız Türkçesine ait sözlüklerde kelimenin sadece edebî dilde yaşayan biçimi verilirken tarihî Kıpçak Türkçesi sözlüklerinde ise bir kelimenin farklı ağızlarda ses değişikliğine uğramış şekillerinin bütünü alınmış. Kırgız Türkçesinde Arapça ve Farsça kelimeler çok büyük ses değişikliğine uğramıştır. Tarihî Kıpçak Türkçesinde Arapça ve Farsça kelimelerin hem sayı bakımından çok olduğu, hem de ses değişikliklerine fazla uğramadığı ortaya çıkmıştır.Anahtar Kelimeler1.Sözlük2.Kıpçak Türkçesi3.Kırgız Türkçesi4.Tarihi Türkçe