Kırgız edebiyatında kaynağı Manas Destanı olan tiyatro metinlerinin incelenmesi

Bu çalışma, Kırgız edebiyatında kaynağı Manas Destanı olan tiyatro metinlerini inceleyerek destan–tiyatro ilişkisini metinlerarası bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Kasım Tınıstanov'un Akademi Geceler'i, Coomart Bökönbayev, Cusup Turusbekov ve Kubanıçbek Malikov'un birlikte kaleme aldığı Ayçürök operası (libretto), Bökönbayev'in Semetey adlı piyesi, Malikov'un Seytek librettosu, Tügölbay Sıdıkbekov ile Kalim Rahmatullin'in Manas ve Almambet oyunu, Malikov ve Aalı Tokombayev'in Manas operası librettosu, Calil Sadıkov'un Ayköl Manas, Manas'ın Oğlu Semetey ve Seytek üçlemesi ile Türkiye'de yazılan Recep Bilginer'in Manas Ölümsüz Kahraman ve Türel Ezici'nin Kırgız'ın Alp Yiğidi Manas adlı eserleri çözümlenmektedir. Çalışmada nitel, metin merkezli ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiş; söz konusu metinler, destanla kurdukları metinlerarası ilişkiler (alıntı, dönüşüm, yeniden yazım), dramatik yapı, zaman–mekân kurgusu, eylemsel örgü, kişi kadrosu ve ideolojik katmanlar bakımından incelenmiştir. Sovyet dönemi metinlerinde kolektif emek, sınıf ideolojisi ve resmî söylem öne çıkarken, bağımsızlık sonrasına ait metinlerde ulusal kimlik, kültürel miras ve tarihsel hafıza vurgusu güçlenmektedir. Türkiye'de kaleme alınan oyunlar ise Manas'ı Türk dünyası ortak mirası bağlamında yeniden konumlandırmakta ve Kırgız–Türk kültürel yakınlaşmasını görünür kılmaktadır. Elde edilen bulgular, destan kökenli tiyatro metinlerinin yalnızca birer edebî uyarlama olmayıp Kırgız halkının kültürel kimliğini, tarih bilincini ve ulusal hafızasını sahnede yeniden kuran önemli araçlar olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Manas Destanı'nın çağdaş sahne sanatlarındaki dolaşımını ve dönüştürücü etkisini bütüncül biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir.