Kırılgan kentlerde çocuk olmak ve çocuk odaklı afet yönetimi

Tarih boyunca toplumlar kendileri için bir gereksinim olan beslenme, barınma ve korunma gibi amaçlarla yaşam alanları oluşturmuşlardır. Bu yaşam alanlarını tehdit eden herhangi bir durumla karşılaştıklarında ise ya mevcut alanlarını iyileştirerek yeni yaşama adapte olmuşlar ya da yer değiştirerek yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Tarih boyunca yer değiştirme nedenlerine bakıldığında ise çoğunlukla bu durumun savaşlar ve doğal afetler yoluyla olduğu da görülmektedir. Önlenmesinin mümkün olmadığı fakat yarattığı etkilerin en aza indirgenebileceği deprem afeti de toplumların yer değiştirmesinde veya yeniden yaşam alanı kurmasında önemli bir etkendir. Tarihsel süreçte çok sayıda yıkıcı depremler yaşamış ve bir deprem ülkesi olan Türkiye, depremin en son ve ağır sonuçlarını 'yüzyılın felaketi' olarak adlandırılan 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen deprem ile yaşamıştır. Birçok kenti ve yerleşmeyi etkileyen, Kahramanmaraş ve Elbistan merkezli 7.7 ve 7.6 büyüklüğünde meydana gelen depremlerde en çok ve yıkıcı hasarı ise Hatay İli almıştır. Bu depremler sonucunda birçok kişi hayatını, evini, yakınını, okulunu, mahallesini ve neredeyse kentini kaybetmiştir. Hayatını kaybeden kişilerin önemli bir kısmını da gerek fiziksel özellikleri gerekse de henüz gelişimi tamamlanmamış ruhsal durumlarıyla toplumun en kırılgan gruplarından biri olan 'çocuklar' oluşturmaktadır. Onların bu kırılgan özellikleri afetzede olarak afetlerden etkilenme oranını da arttırmaktadır. Ülkemizde çocuk odaklı bir afet yönetim planının bulunmayışı bu durumu daha da ağırlaştırmaktadır. Konuya yaklaşım çerçevesinde bu tez çalışmasının amacı; 6 Şubat depremini Hatay ilinde yaşamış çocukların ihtiyaçlarını, süreçte ne yaşadıklarını, nasıl etkilendiklerini anlamak ve buradan hareketle çocuklar için afet öncesi ve sonrasında yapılması gerekenleri içeren 'çocuk merkezli afet yönetim planı' hazırlanması için bir 'rehber' oluşturmaktır. Bu amaçtan hareketle çalışma kapsamında, deprem afetini yaşamış çocukların fiziksel/mekânsal ve psikolojik gereksinimlerinin neler olduğu, ilerleyen süreçte planlanacak yerleşimlerde çocukları ön plana alan ne tür kararların alınması ne tür adımların atılmasının gerektiği, yetkili kurum ve kuruluşlara, topluma düşen görevlerin neler olduğunun tespit edilmesi ve çocuk bakış açısıyla deprem gerçeğini anlayarak mekânsal ve sosyal iyileşmenin nasıl sağlanacağına cevap aranması hedeflenmektedir. Belirlenen hedeflere ulaşmada kaynak araştırması yanı sıra alanda yüz yüze yapılan anket görüşmeleri ve gözlemler yol gösterici olmuştur. Hatay İli genelindeki ilkokul, ortaokul ve liselerde öğrenim gören, 6-18 yaş grubundaki, rastgele örnekleme tekniği ile seçilen toplamda 390 çocukla gerçekleştirilen anket görüşmeleri ve yerinde yapılan gözlemler çalışmanın yöntemini oluşturmaktadır. Alandan elde edilen anket görüşmesi verileri SPSS uygulaması aracılığı ile sisteme girilmiş, frekans ve ilişkililik analizleri aracılığı ile yorumlanmıştır. Ayrıca alanda yapılan gözlemler de fotoğraflarla desteklenerek çalışma kapsamına dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında farklı yaş gruplarına ayrılan çocukların barınma, eğitim, psikolojik ihtiyaçlarına yönelik düşünce, istek ve beklentileri sorgulanmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, çocukların fiziksel, mekânsal ve psikolojik gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir.