Kırım kongo kanamalı ateşi hastalarının klinik laboratuvar özelliklerinin ve mortalite risk faktörlerinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) enfekte kene ısırıkları veya enfekte hayvanların kan ve dokularıyla temas yoluyla insanlara bulaşan zoonotik bir hastalıktır. Dünya çapında ve ülkemizde yaygın olarak görülen KKKA, gelecekte de görülmeye devam edecektir. Çoklu organ sistemini tutabilen, ciddi morbidite ve mortaliteye sebep olan multisistemik bir hastalıktır. Hastalığın patogenezi ve tedavisi konusunda literatürdeki bilgiler kısıtlıdır. KKKA'da erken tanı ve tedavi, morbidite ve mortalite açısından kritik önem taşımaktadır. Hastalığın prognozunu etkileyebilecek faktörlerin belirlenmesi, özellikle klinik olarak ağır seyretme riski olan hastalarda erken tanı ve tedaviye rehberlik edebilir. Çalışmamızda, KKKA olgularının klinik ve laboratuvar sonuçları, literatürdeki bulgular rehberliğinde incelenerek mortaliteyle ilişkili risk faktörlerinin değerlendirilmesi amaçlandı. Bu çalışmada elde edilen verilerin, KKKA hastalarında mortalite ve morbiditenin azaltılmasına yardımcı olacağı düşünülmektedir. Yöntem Çalışmaya 19.04.2020 ile 01.10.2023 tarihleri arasında Yozgat Bozok Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalına başvuran ve KKKA tanısı alan 234 erişkin hasta dahil edildi. Ön tanıda KKKA düşünülen hastaların kesin tanısı için T.C Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu referans laboratuvarına kan örnekleri gönderildi. Kan örneklerinde real time PCR ile KKKAV RNA çalışıldı. Hastaların başvuru anındaki yaş, cinsiyet, yaşadığı yer, semptom ve süresi, fizik muayene bulguları, laboratuvar tetkikleri değerlendirildi. Hasta takip ve tedavisi günlük fizik muayene ve laboratuvar tetkiklerine göre düzenlendi ve veriler izlem formuna kaydedildi. Bu veriler, morbidite ve mortalite ile ilişkili risk faktörleri açısından analiz edildi. İstatistiksel analizler STATA 11.0 (College station, Texas, USA) bilgisayar programı ile yapıldı. Bulgular KKKA tanılı hastalar daha çok kırsal kesimden başvurmuştu (%59) ve erkek cinsiyet (%68.4) daha yaygındı. Ölen hasta grubunda yaş ortalaması ve kronik hastalık sayısı daha fazla, hem toplam yatış hem de servis yatış süresi daha kısaydı (p<0.001). Kronik hastalıklardan DM ve HT sıklığı ölen hastalarda daha fazlaydı (p<0.05). Hastaların sosyal durumları ve alışkanlıkları mortalite ile ilişkilendirilemedi. BRh (+) kan grubu ölen hastalarda daha yaygındı (p=0.007). Ölen hastalarda başvuru şikayetleri arasında ishal, döküntü ve sarılık, taşikardi, hipotansiyon ve hipertansiyon, fizik muayene bulguları arasında makülopapüler döküntü, hepatomegali, splenomegali, sarılık, batında distansiyon, plevral efüzyon, uyku hali ve ajitasyon hali daha yaygındı (p<0.05). Ölen hastalarda kanama sıklığı belirgin şekilde fazlaydı (p<0.001). Özellikle akciğer kanaması, GİS kanaması, organ boşluğuna kanama, peteşi, ekimoz, hematom, melena, hematüri ve hemoptizi daha yaygındı (p<0.05). Ölen hastalarda, kanama sıklığı ile paralel olarak, TDP, havuz trombosit, kriyopresipitat, eritrosit süspansiyonu, traneksamik asit ve kortikosteroid kullanımı daha fazlaydı (p<0.05). Ölen hastalarda hemogram değerleri arasından, WBC yüksekliği ve düşüklüğü, lenfosit, HCT, HGB ve PLT düşüklüğü, biyokimya değerleri arasından AST, ALT, AST/ALT oranı, LDH, üre, kreatin, bilirubinler, amilaz, CRP ve GGT yüksekliği daha fazla tespit edildi. Ayrıca, ölen hastalarda NEU/LYMPH oranı daha yüksek, PLT/LYMPH oranı daha düşüktü (p<0.05). Koagülasyon zamanı da ölen hastalarda daha uzundu (p<0.05). Sonuç KKKA yüksek mortalite ile seyreden bir hastalıktır. Hastalar değerlendirilirken hastalık öyküsü, klinik bulgular, fizik muayene ve laboratuvar tetkikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Hastaları değerlendirirken ayırıcı tanılar ve koenfeksiyonlar dikkate alınmalıdır. Ölen hastalarda fibrinojen düşüklüğü, trombositopeni, akciğer kanaması, GİS kanaması, ajitasyon hali ve DM varlığı mortalite için bağımsız risk faktörleri olarak saptanmıştır. Bu risk faktörlerine sahip hastalarda yakın takip, erken tanı ve destek tedavisi hastalığın patogenezi tam olarak bilinmemesine rağmen mortalite riskini büyük oranda azaltacaktır. Anahtar kelimeler: Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, mortalite, risk faktörleri