Kronik böbrek hastalığında prokalsitonin değerleri ve yeni eşik değer belirlenmesi

Amaç: Enfeksiyon bulgusu olmayan kronik böbrek hastalığı (KBH) bulunan hastalar ile yaş ve cinsiyet bakımında eşitlenmiş sağlıklı kontroller arasında Prokalsitonin (PCT), C-reaktif protein (CRP) ve beyaz kan hücreleri (WBC; White Blood Cell) düzeylerinin retrospektif olarak karşılaştırılması amaçlanmıştır. Buna ek olarak, son dönem KBH hastalarında PCT'nin enfeksiyon belirteci olarak güvenilirliğini artırmak ve gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek amacıyla klinik olarak daha doğru bir eşik değer düzeyinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, 100 sağlıklı birey ve 100'er kişiden oluşan Evre 1-2, Evre 3, Evre 4 ve Evre 5 KBH hastaları arasında PCT, CRP ve WBC seviyeleri retrospektif olarak karşılaştırılmıştır. Ayrıca, enfeksiyonu bulunan ve bulunmayan 100'er Evre 5 KBH hastası prospektif olarak değerlendirilmiş, ELISA yöntemi ile PCT düzeyleri ölçülmüş ve Evre 5 hastaları için optimal eşik değerin belirlenmesi amacıyla ROC eğrisi analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Retrospektif çalışmada, sağlıklı bireyler ve farklı evrelerdeki KBH hastalarının yaş ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını değerlendirmek amacıyla Tek Yönlü Varyans Analizi yapılmış olup, gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p = 0,474). eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı), PCT, CRP ve WBC değerleri için yapılan Kruskal-Wallis testi, tüm parametrelerde gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir (p <0,001). Bonferroni düzeltmesi yapılmış Mann-Whitney U testi sonuçlarına göre, eGFR tüm gruplar arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p <0,001). PCT düzeyleri açısından yapılan ikili karşılaştırmalarda, sağlıklı bireyler ile Evre 1-2 KBH hastaları arasında anlamlı bir fark bulunmazken (p = 0,999), Evre 1-2 ile Evre 3 arasında anlamlı bir fark gözlenmiştir (p = 0,030). PCT seviyeleri, Evre 3'ten itibaren belirgin şekilde artış göstermiş olup Evre 4 (p = 0,001) ile Evre 5'te (p = 0,010) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yükselmiştir. CRP düzeylerinde, sağlıklı bireyler ile Evre 1-2 ve Evre 3 KBH hastaları arasında anlamlı bir fark saptanmamış (p = 0,999), ancak Evre 4 ile sağlıklı bireyler ve Evre 1-2 arasında anlamlı bir artış gözlemlenmiştir (p = 0,004). Evre 5 ile Evre 4 arasında anlamlı bir fark bulunmamasına rağmen (p = 0,100), Evre 5'te CRP düzeylerinin önceki evrelere göre belirgin şekilde arttığı tespit edilmiştir. WBC düzeyleri açısından yapılan analizlerde, sağlıklı bireyler ile Evre 1-2, Evre 3 ve Evre 4 KBH hastaları arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır (p >0,05). Ancak, Evre 5'te WBC seviyeleri sağlıklı bireyler ve erken evre KBH hastalarına kıyasla anlamlı düzeyde azalmıştır (p <0,05). Tüm gruplar için yapılan Spearman korelasyon analizi sonuçlarına göre, eGFR ile PCT (r = −0,697; p <0,001) ve eGFR ile CRP (r = −0,314; p <0,001) arasında güçlü negatif korelasyon, eGFR ile WBC arasında ise pozitif korelasyon (r = 0,206; p <0,001) tespit edilmiştir. Grupların kendi içinde yapılan analizlerde ise sağlıklı bireylerde eGFR ile PCT, CRP veya WBC arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır (p >0,05). Evre 1-2 KBH hastalarında eGFR ile WBC arasında negatif (r = −0,240; p = 0,016), Evre 3 KBH hastalarında ise eGFR ile PCT arasında negatif korelasyon gözlenmiştir (r = −0,251, p = 0,012). Evre 4 ve Evre 5 KBH hastalarında eGFR ile PCT, CRP ve WBC arasında anlamlı bir korelasyon bulunmamıştır (p >0,05). Prospektif çalışmamızda, yapılan Ki-kare testi ve T testi sonuçlarına göre, enfeksiyonu bulunan ve bulunmayan Evre 5 KBH hastaları arasında yaş ve cinsiyet açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır (p = 0,777, p = 0,220). İki grup arasında yapılan Mann-Whitney U testi sonuçlarına göre, eGFR düzeyleri açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır (p = 0,190). Buna karşın, PCT seviyeleri açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmuştur (p <0,001). Evre 5 KBH hastalarında yapılan ROC analizi, enfeksiyonu ayırt etmek için optimal PCT eşik değerini 0,74 ng/mL olarak belirlemiştir. Bu kesim noktasında, testin duyarlılığı ve özgüllüğü %90, pozitif ve negatif prediktif değerleri ise %90 olarak hesaplanmıştır. Eğri altında kalan alan (AUC) 0,953 olup, PCT'nin enfeksiyon belirlemede yüksek tanısal doğruluğa sahip olduğunu göstermektedir. Sonuç: Bu çalışma, PCT ve CRP'nin KBH'nin ilerleyen evrelerinde anlamlı şekilde arttığını, WBC'nin ileri evrelerde azaldığını ve eGFR'nin evre ilerledikçe kademeli olarak düştüğünü göstermektedir. Özellikle PCT seviyelerinin, enfeksiyon varlığı ve böbrek fonksiyon kaybı ile ilişkili olarak belirgin artış gösterdiği tespit edilmiştir. Çalışmamızdaki ROC analizi sonuçları, klinik pratikte enfeksiyonun erken teşhisi ve yönetimi için PCT seviyeleri açısından daha yüksek bir eşik değerin (0,74 ng/mL) dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.