Kronik otoimmün tiroidit (hashimoto hastalığı) tanılı çocukların klinik, laboratuvar ve tedavi izleminin değerlendirilmesi

Kronik otoimmün tiroidit (Hashimoto hastalığı) otoimmün bir hastalıktır. İyot desteği sağlanan bölgelerde, çocuk ve adolesanlarda guatr ve edinsel hipotiroidizmin en yaygın nedenidir. Endojen ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucunda geliştiği düşünülmektedir. Çalışmamızda Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji Kliniğinde 2012-2022 tarihlerinde otoimmün tiroidit (OT) tanısı alan ve izlenen hastaların kayıtları geriye dönük incelendi, klinik ve laboratuvar verilerinin değerlendirilmesi amaçlandı. Olgular başvuruda tiroid fonksiyonlarına göre gruplandırıldı. 326'sı (%52,7) ötiroidi, 139'u (%22,5) subklinik hipotiroidi, 49'u (%7,9) kompanse hipotiroidi, 67'si (%10,8) aşikar hipotiroidi ve 38'i (%6,1) hipertiroidi idi. Yaş ortalaması 12,37  3,65 yıldı. Ötiroidi ve hipertiroidi olguların ortalaması kompanse hipotiroidi olgulardan yüksekti. Kız/erkek oranı 4,5/1 idi. Boy SDS'leri ortalaması -0,16  1,31 ile normal aralıktaydı. Kemik yaşı ortalaması 0,16  1,36 yıl geri saptandı. VKİ-SDS'leri ortalaması 0,16  1,44 ile normal aralıktaydı. Tüm bu verilerde gruplar arasında fark yoktu. Pubertal değerlendirmesi yapılan 593 olgunun 152'si (%26) prebubertal, 441'i (%74) pubertaldi. Tüm gruplarda pubertal olgu sayısı fazlaydı. Fizik muayenede 168 (%27) olguda guatr saptandı. Erkeklere göre kızlarda ve diğer gruplara göre aşikar hipotiroidilerde guatr daha fazla görüldü. Başvuruda olguların 42'sinde (%6,8) boyunda şişlik, 34'ünde (%5,5) büyüme geriliği, 30'unda (%4,8) yorgunluk-halsizlik, 30'unda (%4,8) saç dökülmesi, 30'unda (%4,8) hızlı kilo alma, 12'sinde (%1,4) kabızlık, adet gören 215 olgunun 19'unda (%8,8) adet düzensizliği mevcuttu. Olguların 316'sında (%51) semptom ve bulgu yoktu. 118 (%19) olguya otoimmün hastalık eşlik ediyordu. En sık 79 (%12) olgu ile tip 1 diabetes mellitus idi. 7 (%1,1) olgu down sendrom, 5 (%0,8) olgu turner sendrom tanılıydı. Otoimmün hastalığı bulunmayan 501 olgudan 13'ünde (%2,6) izlemde otoimmün hastalık gelişti. 109 (%17,6) olgunun 1. derece akrabalarında, 51 (%8,2) olgunun diğer akrabalarında tiroid hastalığı mevcuttu. Anti-TPO %80, Anti-TG %74,2 pozitif saptandı. %52,8 olguda her ikisi pozitifti. Ötiroidi grupta her iki antikor düzeyi diğer gruplardan daha düşüktü. Tiroid volüm-SDS ortalaması 2,7  5,6 ile yüksekti. Ultrasonda tiroidit bulguları gözlenen 345 (%87,7) olgu mevcuttu. Tiroid volüm-SDS ile tiroid fonksiyonlarında göre ayrılan gruplar arasında anlamlı fark yok iken, OT bulguları en sık aşikar hipotiroidide görüldü. Olguların 67'sinde (%17) nodül mevcuttu ve 2 olguda izlemde papiller tiroid kanseri gelişti. Hipotiroidi olguların neredeyse tamamına başvuruda levotiroksin (LT4) başlandı. LT4 başlangıç dozu ortalama 1,48  0,81 mcg/kg/gündü. Aşikar hipotiroidilerde başlangıç dozu daha yüksekti. Ötiroidi olguların %7'sine izlemde LT4 başlandı. En az 1 yıl izlenen ötiroidi olguların %88'inin ise ötiroidi kaldığı görüldü. İzlemde genel grupta ve tiroid fonksiyonlarına göre ayrılan gruplarda yıllar arasında otoantikor düzeylerinde fark saptanmadı. Sonuç olarak OT'ye bağlı hipotiroidizmin erken teşhisi ve tedavisi, özellikle büyüme kayıplarının önüne geçilmesi açısından önemlidir. OT'li olguların izlemde gelişebilecek otoimmün hastalıklar ve tiroid kanserleri açısından takibi gerekir. Birinci derece akrabaları da OT açısından değerlendirilmelidir. OT'li çocukların tiroid fonksiyonları zaman içinde düzelebileceği gibi hipotiroidizme ilerleme de görülebilmektedir, bu nedenle tedavi alsın ya da almasın olgular takipte tutulmalıdır. Anahtar kelimeler: Kronik otoimmün tiroidit, Hashimoto tiroiditi, otoimmün tiroid hastalıkları, tiroid fonksiyon bozuklukları