Kırsal yaşamın desteklenmesinde bir araç olarak toplum merkezleri: Bursa örneği

Kırsal bölgelerde çoğunlukla ekonomik sebepler ve kısıtlı olanaklar nedeniyle yaşam kente doğru kaymaktadır. Hızlı nüfus artışı ve göçler sebebiyle kent nüfuslarının hızla artması tüm dünyada ana problemlerden biridir. Ülkeler kır halkını kendi bölgelerinde tutmak için çözümü kırsalın ekonomik olarak kalkındırılmasında görmüş ve bu konu uzun yıllar tarım politikaları kapsamında ele alınmıştır. Zamanla sadece bu yaklaşımın yeterli olmadığı anlaşılmış ve başka arayışlara yönelim doğmuştur. Bu noktada sosyal ve kültürel anlamda da kalkındırma ve bölgenin çekiciliğinin artırılması gerektiği anlaşılmıştır. Sürdürülebilir kalkınmanın öne çıktığı gönümüzde toplumsal gelişime destek olan, bulunduğu bağlamın gereksinimleri dikkate alınarak tasarlanan, toplum merkezi olarak ifade edilen kullanım alanlarının oluşturulmasına önem verilmektedir. Bu kapsamda tez çalışmasında ilk olarak dünyada ve Türkiye'deki kırsal kalkınma yaklaşımları ve yapılan çalışmalar araştırılmıştır. Kırsal kalkınmada sürdürülebilir toplum için önemli görülen ve ilk örnekleri başta Avrupa, sonrasında ise Amerika'da ortaya çıkan toplum merkezlerinin gelişimi incelenmiştir. Türkiye'de toplum merkezi niteliğindeki oluşumların varlığı ve niteliği değerlendirilmiştir. Kırsal alanda tasarlanan toplum merkezlerinin tasarım kriterlerinin tanımlanabilmesi amacıyla dünyadan örnekler mekânsal ve yapı program özellikleri kapsamında analiz edilmiştir. Belirlenen kriterler çerçevesinde Bursa ilinden seçilen beş köyde bu kapsamda oluşumların ve yapılaşmaların varlığı ve niteliği araştırılmıştır. Tezin alan çalışmasında incelenen köylerde benzer topluluk hareketlerinin oluşmaya başladığı görülmüş ancak mimari mekân anlamında eksiklikler bulunduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada sunulan değerlendirme kriterlerinin, kırsal alana yönelik toplum merkezileri tasarımı kapsamında gereksinimlere yönelik çözümlerin üretilmesi yönünde çalışma alanına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kırsal Kalkınma, Sürdürülebilir Toplum, Toplum Merkezleri, Toplum Odaklı Tasarım