Kırsal yerleşimlerin koruma sorunsalının irdelenmesi ve model geliştirilmesi

Kırsal yerleşimler, yalnızca geleneksel mimari dokuları ile değil, doğal çevreyle olan ilişkileri, tarım alanları, üretim teknikleri ve yaşam biçimi gibi yerel unsurlarla bir bütün olarak değerlendirilmektedir. Somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerini bir arada barındıran kırsal alanlar, günümüzde küresel değişim sürecinin etkisi altındadır. Tarım politikaları ve gıda sektörünün endüstrileşmesi gibi çok sayıda etken kırsal geçim kaynaklarını etkilerken, iletişim ve teknolojideki gelişmeler, sosyal ve kültürel bağlamda değişime sebep olmaktadır. Bu süreçte, kırsal mirasın korunması farklı disiplinlerin literatüründe bir 'sorunsal' olarak yer bulmuştur. Çalışmanın amacı, kırsal yerleşimlerin korunmasına ilişkin sorunların derinlemesine incelenerek ortaya konulması, sebeplerin irdelenmesi, koruma söylemleri ve yasal düzenlemeler bağlamında değerlendirilerek kırsal koruma modeli geliştirilmesidir. Bu doğrultuda, İzmir kırsalında yer alan ve Kentsel Sit Alanı olarak tescillenmiş iki yerleşimde alan çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Foça, Kozbeyli Mahallesi ve Ödemiş, Bademli Mahallesi'nde yapılan doku analizleri ve anket çalışmalarından elde edilen veriler, her iki yerleşimde de geçmişte yapılan araştırmaların sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Böylelikle demografik, ekonomik ve sosyal yapı ile birlikte, mimari unsurların süreç içindeki değişimleri ve yere özgü unsurların koruma olgusu ile olan ilişkisi ortaya konulmuştur. Yapılan tespitler, sorunsalın irdelenmesini ve sebep – sonuç ilişkisinin değerlendirilmesini sağlamıştır. Yanı sıra, yurtdışında kırsal korumaya ilişkin düzenleme ve uygulamalar aktarılmış, yurtiçindeki proje örnekleri ise, sorunsalın çözümüne katkıları bağlamında değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmalar, geliştirilen modelin temel ilkelerinin belirlenmesini sağlamıştır. Araştırma sonucunda önerilen 'kırsal koruma modeli', değişim sürecinin kaçınılmaz etkileri altında, katılımcılığı ön plana çıkararak, geleceğe yönelik stratejilerin belirlenmesini ve kırsal yerleşimlerin yere özgü miras değerlerinin bütüncül olarak korunmasını öngörmektedir.