Kruvaziyer pazarı ve destinasyonların analizi: Türk yolcuları ve kruvaziyer limanları hakkında ampirik bir çalışma

Modern anlamda kruvaziyer: Belirli bir dönemi kapsayan, kalkış ve varış noktaları arasında birden fazla destinasyonun gemi ile ziyareti ile gerçekleştirilen turistik deniz yolculuğudur. Modern kruvaziyer gemileri bünyesinde çeşitli hizmetler yolculara sunulmaktadır. Gemi seyahati turistik bir ürün olarak düşünüldüğünde bu ürünün içinde turizmin kendine özgü hizmetlerinin yanında, deniz ulaşımı, hava ulaşımı, seyahat öncesi/sonrası otel konaklama ve kara turları gibi hizmetler de paket halinde sunulabilmektedir. Kruvaziyer endüstrisi ile yolcular, dünya sularında seyreden; ulaştırma işlevinin yanı sıra yolculara bazı ek hizmetlerin de sunulduğu transatlantik gemileri sayesinde, 1920'lerde tanışmışlardır. Endüstrinin doğuşundan 1980'li yılların sonuna kadar kruvaziyer sektörünün kaynak pazarının yaklaşık %80'ini Kuzey Amerikalı ve İngiliz yolcular oluşmakta idi. Bu sektör günümüzde tüm dünya destinasyonarına yayılarak büyüyen, yaklaşık 40 milyar dolaralık hacme sahip bir endüstridir. 1980 yılı itibari ile yıllık ortalama %7'lik bir büyüme kaydetmiştir. Bu büyüme gerek gemi kapasitelerinin artışında gerekse mevcut destinasyonların çeşitlenmesinde; yolcu sayısının artması ve farklı pazarların oluşmasında gözlemlenmektedir. Pazarın talep ayağının büyük kısmını Kuzey Amerikalı yolcular oluşturuyorduysa da, şimdilerde özellikle Asya pazarının büyümesi ile bir çok milletten kişiler kruvaziyer tatiline çıkmaktadırlar. Kruvaziyer endüstrisi'nin bileşeni durumunda bir çok alt sektör vardır. Bunlar temelde gemi işletmeciliği, liman ve liman bölgesi (destinasyon) işletmeciliğidir. Ayrıca, endüstri içinde günümüzde bir milyar doların üzerinde inşa maliyetlerine sahip gemilerin üretildiği gemi inşa sektörü ve tersaneciliğin beslendiği sanayi dalları, acenteler, kumanya ve çeşitli hizmet sağlayıcıları yer alır. Pazarın yaklaşık %80'lik payına sahip olan gemi operatörleri sektörün ana oyuncularıdır. Bu yönüyle kruvaziyer arza dayalı, oligopol bir piyasadır. Piyasaya hükmeden oyuncular arasında en fazla payı alan İngiliz ve Amerikan şirketler, dünya kruvaziyer gemi filosunun yarısından fazlasının sahibidir. Bu alanda hizmet verebilecek bir kruvaziyer gemisi olmayan Türkiye'nin ise pastadan aldığı pay oldukça düşüktür. Fakat, turistik değerleri oldukça yüksek olup, kruvaziyer şirketleri tarafından önemsenen İstanbul, Kuşadası, Antalya gibi destinasyonlara sahiptir. Ayrıca, büyüyen bir kaynak pazarı vardır. Tur acentelerinden alınan bilgilere göre 2013 yılında yaklaşık 65 bin Türk yolcusu gemi seyahati satın almıştır. Yapılan bu çalışmada, dünya kruvaziyer pazarı analiz edilmiş. Destinasyon bakış açısı ile Türkiye'nin içinde yer aldığı, dünyanın en önemli ikinci kruvaziyer bölgesi olan Akdeniz Bölgesi destinasyonları incelenmiştir. Türkiye'nin destinasyon olarak potansiyeli düşünülerek ana kruvaziyer liman ihtiyacı doğrultusunda, ana liman olma kriterleri araştırılmış ve deneysel bir çalışma ile bu kriterler ortaya koyulmuştur. Diğer bir ampirik çalışma, Türk yolcularının yıldan yıla sayısındaki artışı dikkate alınarak, mevcut kaynak pazarın en az bir defa gemi turuna katılmış olan örneklem kitlesi üzerinden yolcu profili istatistiksel sonuçlara göre tanımlanmış ve yorumlanmıştır.