Kültür ve din ilişkisinin gündelik hayata yansıması: Şamanizm ve İslam dini örneği

Din ve kültür, toplumların işleyişi ve sürekliliği açısından birbirine bağlı iki önemli yapıdır. Günümüzde bu yapılar, farklı toplumsal alanlarla iç içe geçerek gündelik yaşamda yeni biçimler ortaya çıkarmaktadırlar. Bu durum, kutsal ve gelenek arasındaki sınırları bazı alanlarda silikleşmesine; dinin emir ve yasaklarının kültür tarafından yeniden yorumlanmasına yol açmıştır. Bunun bir örneğini oluşturan Türkiye, jeopolitik konumu ve tarihsel zenginliği sayesinde birçok din ve kültüre ev sahipliği yapmıştır. Türklerin eski inancı olan Şamanizm, İslamiyet'in kabulünden sonra dini nitelikten kültürel forma dönüşmüş; ritüeller, semboller ve halk inanışları düzeyinde yaşamaya devam etmiştir. Bu devamlılıktan hareketle örülen bu çalışma İslam dini ile Şaman inanç ve kültürü arasındaki ilişkiyi gündelik hayat pratikleri üzerinden incelemiştir. Çalışma gündelik hayat sosyolojisi çerçevesinde Bourdieu'nun alan, habitus ve sermaye kavramları yaklaşımlarını temel almaktadır. İslam için Kur'an-ı Kerim ve sünnet, Şamanizm için ise Kutadgu Bilig, Tahtalı inancı ve tarihsel kaynaklar referans alınmıştır. Buradan hareketle Kocaeli'nin Başiskele ilçesinde, kartopu örnekleme yöntemiyle belirlenen ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 55-75 yaş aralığında, kendini Müslüman olarak tanımlayan on erkek ve on kadınla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Katılımcıların İslam bilgileri, dini uygulamaları ve Şaman kökenli gelenekleri yaşama biçimleri yeme-içme, doğum, ölüm, cenaze, kabir, uyku, bayram ritüelleri, temizlik, komşuluk ilişkileri, tedavi, misafirperverlik pratikleri ve anlayışları merkeze alınarak analiz edilmiştir. Çalışmada elde edilen en önemli bulgu, Şaman kökenli pratiklerin İslam'ın gündelik hayat pratikleri içinde yer yer bilinçli, yer yer bilinçsiz biçimde sürdüğüdür.