Kültürel belleğin sinema aracılığıyla aktarımı: Türkiye'de Malakan topluluğu örneği

Kültürel bellek, sözlü gelenekten günümüzün görsel-işitsel ortamlarına kadar birçok farklı mecralara aktarılmaktadır. Ancak her bir mecranın özgün nitelikleri doğrultusunda bu aktarım değişiklik göstermektedir. Kültürel belleğin aktarıcısı, sözlü kültürde anlatıcılar ve ritüeller iken yazılı kültürde ritüellerle birlikte metinler ve bu metinlerin yorumlanmasıdır. Kültürel belleğin diğer bir aktarıcısı olan görsel kültür ise, kültürel kodların kayıt altına alındığı haliyle topluma aktarılmasıdır. Tarihsel süreç içerisindeki görsel ve işitsel aktarım araçlarından olan fotoğraf, sinema, televizyon vb. sanatların kaydetme işlevi ile görülen ve işitilen her şeyin kayıt altına alınabilir olması sözlü ve yazılı aktarım biçimlerini de içinde barındıran geniş bir perspektifle başka bir alan açarak; kaydedilen her imgeyi okumamızı ve anlamlandırmamızı sağlamaktadır. Sinema kendine özgü kalıplarıyla, estetikliğiyle birlikte kültürel kodları kayıt altına alarak yok olan veya olmaya yüz tutmuş kültürleri açığa çıkartarak görünür kılmaktadır. Sözlü ve yazılı dönemdeki aktarıcılar gibi sinema filmleri de kültürel belleği yorumlayarak aktarma işlevini üstlenmektedir. Araştırmamızda ele alınan Deli Deli Olma ve Kars'ın Solan Renkleri: Molokanlar, filmleri, Türkiye'de bir zamanlar yaşamış olan Malakanların kültürel kodlarını yorumlayarak aktarmış, böylelikle sinemanın etnik bir grubun bellek oluşumuna katkıda bulunabileceğini göstermiştir. Bu filmlerde, sözlü kültürde bellek aktarıcısının cümle dizimi, kalıplaşmış ifadeleri kullanması veya yazılı kültürde kültürel ritüelleri ve öğretilerin yazıya aktarılması gibi yönetmenler ve senaristler de kültürel kodları yorumlayarak ve biçimlendirerek görüntüler aracılığıyla aktarılmasını sağladığı ortaya çıkmıştır.