Kültürel çevre korumada bir yöntem olarak ekomüzeler: Elazığ, Harput örneği

Bir toplumun geçmişi ile bugünü arasında köprü niteliği taşıyan tarihi ve kültürel çevreler, büyük bir birikimin sonucu oluşan çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Toplumların tarihi süreç içinde geçirdikleri kültürel, sosyal ve ekonomik dönüşümler, yaşam biçimleri, somut ve somut olmayan kültürel miras değerleri, doğa ile kurdukları ilişkiler bu birikimin yansımalarıdır. Tarihi ve kültürel çevreler, yaşayan bir organizma gibi tarihi süreçlerden etkilenirler, değişirler ve dönüşürler. Bu değişimin ve dönüşümün izlerinin, tanıklarının, geçmişe dair somut ve somut olmayan yansımalarının bozulmadan bugüne aktarılması söz konusu bu mekanların kimliklerinin sürdürülebilirliği açısından önemlidir. Hızlı ve niteliksiz kentleşme, nüfus artışı, tarihi koruma bilincinin eksikliği, tarihi-kültürel çevrelerde gerçekleştirilen uygulamalardaki yasal ve yönetsel boşluklar gibi sorunlar bu alanların kimliksizleşmesine ve hatta yok olmasına neden olmaktadır. Kimliğini koruyabilen, tarihi ve kültürel birikimini yansıtabilen kentsel çevrelerde yaşam hakkı, geçmiş deneyimlerini sahiplenerek geleceğine yön vermek isteyen her toplum için yaşamsal öneme sahiptir. Bu bağlamda; tarihi ve kültürel çevrelerin korunması, dönüştürülmesi ve devamlılığının sağlanması toplumsal kollektif hafıza açısından da yerine getirilmesi gereken bir sorumluluktur. Ekomüzeler; bulunduğu coğrafyanın yerel kimliğini, miras değerlerini, doğal ve kültürel özelliklerini sahiplenen ve bu bağlamda koruyan bir yaklaşıma sahiptir. Geleneksel müzecilik anlayışına karşı 1970'lerde ortaya çıkan ekomüze kavramı; somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerinin bütüncül bir şekilde korunmasına ve bu miras değerlerinin yerelin sürdürülebilir kalkınmasına katkı sağlamak amacı ile değerlendirilmesine odaklanmaktadır. Koruma, yönetim-işleyiş sürecine yerelin demokratik katılımı ve sürdürülebilir kalkınma perspektifinde şekillenen ekomüze ideali, ziyaretçilere sunulan nesillerden beri süregelen yaşam biçimlerini deneyimleme olanağı ile de "yaşayan bir müze" karakteri göstermektedir. Bu araştırmanın amacı; tarihi ve kültürel çevrelerde uygulanabilecek ideal bir ekomüze modeli çerçevesi oluşturarak, söz konusu çevrelerdeki somut ve somut olmayan kültürel miras değerleri ile doğal ve kültürel peyzaj özelliklerini bütüncül bir yaklaşımla korumak ve gelecek nesillere aktarımını sağlamaktır. Bu kapsamda, Harput kentsel ve arkeolojik sit alanı özelinde oluşturulan ve benzer nitelikteki tarihi-kültürel çevreler için de uygulama olanağı sunan, bütüncül koruma yaklaşımı temelinde şekillenen bir ekomüze modeli geliştirilmiştir. Modelin uygulanabilirliği ve sürdürülebilirliği açısında çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak üretilen stratejik planlama hedefleri çerçevesinde çalışma alanına yönelik öneriler sunulmuştur.