Kültürel miras alanlarında afet yönetimi: İznik örneği

Kültürel miras; toplumun kimliğiyle, kültürüyle, gelenek ve görenekleriyle ilgili somut ve soyut değerlerini kapsamaktadır. Dünya'da ve Türkiye'deki kültürel miraslar insan kaynaklı riskler, doğal riskler ve teknik riskler gibi farklı riskler altında bulunmaktadır. Kültürel miraslara en çok etki ve tahrip eden riskler afetlerdir. Afetler gerçekleştiği çevreye ve topluma; mal ve can kaybı, ekonomik, psikolojik, sosyolojik gibi sorunlar oluştururken kültürel miras için de büyük tehditler oluşturmaktadır. Bu tehditlerin olumsuz etkilerini azaltmak ve yok etmek amacıyla afet yönetimi uygulanır. Çalışmanın amacı, tarihi çevrelerde kültürel miras alanlarına yönelik olan olası afet risklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve azaltılması kapsamında yapılması gerekenlerin incelenmesidir. Kültürel mirasın afetlerden en az zararla kurtulması ve geleceğe özgün bir şekilde aktarılması için Türkiye'de uluslararası ve ulusal kurum- kuruluşların yapmış olduğu çalışmalarla kültürel mirasın bütünlük, özgünlük ve sürdürülebilirlik değerlerinin korunarak 2863 sayılı "Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu" ışığında nelerin yapılması gerektiğinin belirlenmesidir. Çalışma kapsamında somut kültürel miras alanlarının afet yönetimi konusu ele alınmaktadır. Kültürel miras alanlarında risk yönetimi ve gelişimi, Dünya'da ve Türkiye'de yapılmış yasal düzenlemeler, kültürel miras alanlarında yapılan afet risk yönetimi planı örnekleri incelenmiştir. Literatür UNESCO, ICOMOS, ICORP, ICCROM, UNDRR gibi kurum ve kuruluşların Dünya genelinde hazırladığı sözleşmeler, düzenlenen kongreler ve yayınlanan bildiriler incelenmiş, alan gözlem çalışmaları ve sözlü görüşmeler yapılmıştır. Değerlendirilen bilgiler ışığında alanda yapılan gözlemlerle ile İznik'te bulunan kültürel miraslar incelenerek, mirasların afet geçmişleri ve alanda yapılmış olan çalışmalar doğrultusunda İznik olası afet riskleri tespit edilmiş ve İznik kültürel miras alanında kültürel miras afet risk yönetiminin afet öncesi- afet anı ve afet sonrasında nasıl yapılacağı belirlenmiştir. Sonuç olarak İznik kültürel miras alanında deprem, yangın, sel gibi olası afet riskleri bulunmakta olup, İznik kültürel miras alanı olası afet risklerine karşı dirençli hale getirilmelidir.