Kumar bağımlılığında tanılar üstü faktörler: Duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük

Bu çalışmanın amacı, 18-32 yaş arası genç yetişkinlerde kumar oynama bozukluğu (KOB) riskinin yaygınlığını, ilişkili demografik özellikleri ve oynanan kumar türlerini saptamak; ayrıca KOB riskini, tanılar üstü (transdiagnostik) bir yaklaşımla duygu düzenleme güçlüğü ve belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenleri ile ilişkisi bağlamında incelemektir. Araştırmada karma örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Toplum temelli bir kesite ulaşmak için kartopu örnekleme (n=475), KOB açısından yüksek riskli bireylere odaklanmak için ise amaçlı örnekleme (n=60) yöntemlerinden yararlanılmıştır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Kumar Risk Tarama Ölçeği (KURT), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Form (DDGÖ-16) ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği-12 (BTÖ-12) uygulanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon analizleri, bağımsız gruplar t-testi ve eşleştirilmiş vaka-kontrol karşılaştırmaları kullanılmıştır. Bulgular, tüm örneklemde KOB açısından yüksek risk oranının %10.3 olduğunu göstermiştir. Bu oran, toplum örneklemi niteliğindeki kartopu grubunda %3.6, yüksek riskli bireylere özel olarak oluşturulan amaçlı örneklemde ise %63.3 olarak bulunmuştur. Yüksek risk grubundaki bireyler en sık casino oyunları (%76.4) ve internet spor bahislerini (%74.5) oynarken; risk taşımayan grupta ise hisse/forex (%14.1) ve kazı-kazan (%11.5) gibi düşük frekanslı oyunlar ön planda olmuştur. Yüksek risk grubundaki bireylerin %94.5'i en az iki farklı kumar türü oynadığını belirtmiş ve oynanan kumar türü sayısı arttıkça duygu düzenleme güçlüğü (r=.813) ve belirsizliğe tahammülsüzlük (r=.501) düzeylerinin de arttığı görülmüştür. Demografik analizler, KOB riski ile erkek cinsiyet, daha ileri yaş (genç yetişkinler içinde), daha yüksek kişisel ve aile geliri ile daha düşük baba eğitim düzeyi arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Tanılar üstü değişkenlerle ilgili bulgular, KOB riski ile duygu düzenleme güçlüğü ve belirsizliğe tahammülsüzlük arasındaki pozitif ilişkilerin, klinik riski yüksek amaçlı örneklemde daha güçlü ve kapsamlı (tüm alt boyutlarda) olduğunu; toplum örneklemi olan kartopu grubunda ise sadece "dürtü kontrolü" ve "duyguları kabul etmeme" boyutlarıyla sınırlı kaldığını göstermiştir. Eşleştirilmiş vaka-kontrol analizi sonuçları, KOB açısından yüksek risk taşıyan bireylerin, risk taşımayan bireylere kıyasla hem duygu düzenleme güçlüğü hem de belirsizliğe tahammülsüzlük düzeylerinin anlamlı derecede daha yüksek olduğunu doğrulamıştır. En büyük etki büyüklükleri duygu düzenlemede "dürtü" alt boyutunda ve belirsizliğe tahammülsüzlükte ise "engelleyici" (davranışı durduramama) alt boyutunda gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma genç yetişkinlerde KOB'un önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu ve patolojik kumar profili ile rekreasyonel kumar profili arasında (oynanan tür çeşitliliği ve türleri açısından) belirgin bir ayrım bulunduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, KOB'un altında yatan temel psikolojik mekanizmalar olarak duygu düzenleme güçlükleri (özellikle dürtüsellik) ve belirsizlik karşısında ortaya çıkan işlevsiz başa çıkma tepkilerinin (dürtüsel eyleme geçme) önemine işaret etmektedir. Bu bulgular, KOB'un önlenmesi ve tedavisine yönelik müdahalelerin, sadece davranışı hedeflemek yerine, bu tanılar üstü psikolojik süreçlere odaklanan bütüncül ve süreç temelli yaklaşımları benimsemesi gerektiği görüşünü desteklemektedir.