Kur'ân'ın bütünlüğü çerçevesinde Enʿâm Sûresinin muhteva analizi

"Kur'ân'ın Bütünlüğü Çerçevesinde Enʿâm sûresinin Muhteva Analizi" isimli bu tez çalışmamda Enʿâm sûresinin ana konuları olan tevhid, nübüvvet ve ahiret konularını konulu tefsir çerçevesinde tefsirini yapmayı ve sûrenin verdiği mesajları ortaya çıkarmayı hedefledim. Bu çalışmamda birinci bölümde Enʿâm sûresi hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise sûrenin tamamının tefsirini "Sûre merkezli tefsir katagorisinde" değerlendirmeye yapılmış, üçüncü bölümde ise sûreden çıkarılan mesajları incelenmiştir. Birinci bölümde Enʿâm sûresinin kur'ân tarihindeki yeri, sûrenin tanıtımı, sebebi nüzûlü, hedefleri ve fazileti hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde sûrenin tamamının tefsirini klasik ve modern kaynaklardan istifade ederek ayetler gruplar halinde incelenmiştir. Bu bölümde anlaşılması zor olan kelime ve kavramlara açıklık getirilmiş, ayetlerin sebebi nüzûlleri verilmiştir. Üçüncü bölümde ise sûreden çıkarılan mesajlar konu başlıkları halinde incelenmiştir. Bu bölümde sûreden çıkarılacak ahlâk ilkeleri de açıklanmıştır. Kur'ân Allah'ın varlığını ve birliğini onun yaratan, yaşatan, öldüren ve dirilten olduğunu vurgulayarak delillendirir. Şirk koştukları varlıkların da bunları yapmasının imkânsız olduğu için Allah'a ortak koşulamayacağını söyler. Kur'ân'a göre bunları Allah'tan başka yapabilecek bir varlık yoktur. Enʿâm sûresinde müşriklerin itirazlarına reddiye ve delillerle Allah'ın varlığının ve birliğinin ispatı vardır. Kur'ân bunu takrir ve telkin uslûbuyla yapar. Bu sûre diğer sûrelerden farklı olarak tek seferde indirilmiştir. Yine bu sûrede diğer sûrelerden farklı olarak onların kitaba elleri ile dokunsalar dahi yine de bu apaçık bir büyüdür diyecekleri ve her türlü mucizeyi görseler de iman etmeyecekleri de bildirilir. Enʿâm sûresinde Tevhid, Allah'ın kemâl sıfatlara sahip olduğu ve kulları üzerinde kâhir olup tam bir tasarrufa sahip olduğu örneklerle anlatılır. Varlıkları ve tüm kâinatı yoktan var eden olduğu, onlara ecel tayin ettiği, onları öldüren ve dirilten olduğu, tüm ihtiyaçlarını gideren olduğu anlatılır. Kâhir olmak fayda ve zarar verebilmeyi gerektirir. Bu sûrede Allah'ın verdiği faydaya engel olacak ve verdiği zararı da giderecek kimse olmadığı söylenir. Böyle bir güce sahip olmak onun kudretinin mükemmelliğini ve tek ilah olduğunu gösterir. Bu sûre diğer sûrelerden farklı olarak tevhid, nübüvvet ve ahiret konularını aynı sûre içinde detaylı olarak ve delillendirerek anlatır. Yüce Allah bu sûrede tevhidi açıklarken eserden müessire gitme yöntemini kullanır. Nübüvvet hususunda bu sûre ağırlıklı olarak Hz. Peygamber'in risâletine yapılan itirazlara cevaplar verir. Diğer sûrelerden farklı olarak bu sûrede Allah onun risâletine şahitlik etmiş ve "Onlar seni yalanlamıyor Allah'ın ayetlerini yalanlıyorlar" diyerek Hz. Peygamber'i teselli eder. Ayrıca bu sûrede melek indirilmesini isteyen müşriklere eğer melek indirilse onların helâkine sebep olacağını bildirir. Peygamber insan olduğu için olağanüstü güçlere sahip olmadığı vurgulanır. Hz. Muhammed'in peygamberler silsilesinin sonuncusu olduğu, önceki peygamberleri gönderdiği gibi Hz. Peygamber'i de elçi olarak gönderenin Allah olduğu bildirir. Enʿâm sûresinde diğer sûrelerden farklı olarak her peygambere insan ve cin şeytanlarının düşman kılındığı haber verilir. Birbirlerine yaldızlı sözler söyleyerek aldatmaları için böyle yapıldığı da ifade edilir. Böylece inkârcıların uydurdukları mazeretlerde insan ve cin şeytanlarının etkisinde kaldıkları ortaya çıkar. Yüce Allah insanları ahirette yeniden dirilteceğine tohumu ve çekirdeği çatlatmasını ve insanları gece uykuda öldürüp sabah diriltmesini örnek olarak gösterir. Bu sûrede inkârcıların ahirette azabı gördüklerindeki halleri anlatılır. Kur'ân çarpıcı tabloları en canlı tarzda sunarken ayrıntıya girmez. Bu sûrede Kur'ân'ın diğer sûrelerinden farklı olarak ahirette inkârcıların ateş karşısındaki halleri daha geniş bir şekilde anlatılır.