Kurd Mehmed Efendi'nin Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye adlı eserinin kırâat ilmi yönünden tahlili

İbnü'l-Cezerî (ö. 833/1429) tarafından telif edilen el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye adlı manzume, kırâat ve tecvîd alanında önemli bir eser olarak kabul edilmektedir. Zira söz konusu eserin hem hacminin küçük olmasına rağmen tecvîd ilminin neredeyse bütün konularını ele alması hem de manzum bir formda yazılmış olması hasebiyle ezberlenmesinin kolay olması, onun kırâat talebeleri arasında büyük bir teveccüh görmesini ve kırâat alanında bir referans kaynağı olarak telakki edilmesini sağlamıştır. Bununla birlikte manzumede yer alan beyitlerdeki bazı teknik detaylarla burada kısa ve öz bir şekilde ifade edilen konuların izaha muhtaç olması, aynı zamanda eserin kırâat talebelerine dönemin şartlarına uygun bir dilde ve anlaşılır bir şekilde sunulma arzusu ve beyitlerde işaret edilen Kur'ân kelimelerinin yerlerinin tespitine olan ihtiyaç, onun birçok âlim tarafından şerh edilmesine zemin hazırlamıştır. Böylelikle el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye üzerinde zengin bir şerh geleneği teşekkül etmiştir. İbnü'l-Cezerî'nin kırâat alanında Osmanlı ilim geleneğine yaptığı büyük etki sebebiyle başta Anadolu olmak üzere İslâm coğrafyasının muhtelif bölgelerinde şerh geleneğinin izleri net bir şekilde görülmektedir. Bu zengin geleneğin bir tezahürü olarak ortaya çıkan eserlerden biri de Kurd Mehmed Efendi'nin (ö. 996/1588) kaleme almış olduğu Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye'dir. Bu çalışmada el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye'nin Türkçe şerhlerinden olan bu eser, kırâat ilmi yönünden tahlil edilecek ve onun bu ilimdeki yeri ve önemine değinilecektir. Bu minvalde eserin sahibi olan Kurd Mehmed Efendi'nin hayatı ve eserlerinden kısaca bahsedilmiş, araştırma Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Buna göre Kurd Mehmed Efendi, eserinde bütün beyitleri sırasıyla şerh etme usulünü benimsemiş ve bu çerçevede her bir beyitte geçen kelimeleri açıklamış, beyitleri i'râb açısından ele almış ve onları şerh etmiştir.