Küresel koşulların Türkiye akademik sözlü çeviri eğitimine etkisi: Müfredat analizi ve sözlü çeviri piyasası temsilcilerinin görüşleri üzerine bir inceleme

Küreselleşme olgusu etkisini farklı mesleklerde olduğu gibi sözlü çeviri mesleğinde ve piyasasında da hissettirmektedir. Böylelikle çeviri yapılan alanlar ve talep gören diller çeşitlenerek sözlü çeviri hizmetinde yeni bilgi ve becerilere yönelik talep oluşturmaktadır. Yabancılarla iletişim kurmak yabancı dilin ötesinde çeşitli beceriler gerektirmektedir. Sözlü çeviri sürecinde gerekli olan bilgi ve beceriler sözlü çeviri yapılan alanlar incelendiğinde belirginleşmektedir. Küreselleşme olgusuyla ortaya çıkan bu alanlarda anlaşılır olmak için sözlü çeviri sürecinde sözlü çeviri edincine sahip olan profesyonel sözlü çevirmenlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmanın amacı küreselleşmenin sözlü çeviri piyasasına etkisinin eğitime yansıması, sözlü çeviri edinç modellerinin eğitim programlarına yansıması ve sözlü çeviri piyasasının eğitimden beklentileri müfredatlarda yer alan sözlü çeviri dersleri ile analiz etmektir. Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Sözlü çeviri piyasasının durumu ve beklentileri tespit edilmeye ve sözlü çeviri eğitiminin bu beklentilere ne derece yanıt verebildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Sözlü çeviri piyasasının durumunun tespit edilmesi için Çeviri İşletmeleri Derneği'nin 34 temsilcisine 41 sorudan oluşan bir anket internet üzerinden uygulanmıştır. Çoktan seçmeli, sıralamalı ve açık uçlu sorulardan oluşan anketle çeviri piyasasının güncel durumu ve değişen ihtiyaçlar çerçevesinde çeviri eğitiminden beklentileri tespit edilmiştir. Daha sonra çeviri eğitiminin bu beklentilere ne derece yanıt verdiğini bulabilmek için doküman inceleme yöntemiyle çeviri bölümlerinin müfredatlarında sunulan sözlü çeviri derslerinin edinç odaklı incelenmesi yapılmıştır. Çalışmada Türkiye'den 4 devlet ve 2 vakıf üniversitesinde lisans düzeyinde eğitim sunan mütercim-tercümanlık bölümleri örneklem olarak analiz edilmiştir. Bu bölümlerde sunulan sözlü çeviri derslerinin içerikleri ve amaçları bütünce olarak kullanılıp analiz edilmiştir. İçerik analizi yönteminin kullanıldığı bu analizde, tema ve kodlar, sözlü çeviri edinç matrisi ve Kautz (2002) öğrenme hedeflerine dayanarak oluşturulmuştur. Sözlü çeviri edinç matrisi ise Kutz (2010), Pöchhacker (2000) ve Albl-Mikasa'nın (2012) sözlü çeviri edinç modellerine ve sözlü çeviri piyasasına uygulanan anket sonuçlarına dayanarak oluşturulmuştur. Öncelikle her üniversite tek tek ele alınarak edinç odaklı bir ölçüm yapılmıştır ve elde edilen sonuçlar derslerin saat bakımından grafiklerde sunulmuştur. Analizin bir diğer aşamasında inceleme detaylandırılarak farklı üniversitelerde yer alan bölümler birbiriyle kıyaslanarak yorumlanmıştır. Piyasa temsilcilerinin doldurduğu anket ve müfredat incelemesi sonucunda sözlü çeviri eğitimine yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.