Küreselleşmenin kamu maliyesi üzerindeki etkileri ve Türkiye ekonomisinde ortaya çıkardığı sonuçlar

Ekonomik, siyasal, sosyo-kültürel alandaki gelişmelerin birbirlerini etkileme derecesinin artmasını ifade eden küreselleşme kavramı, 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren ekonomik boyutları itibariyle büyük ivme kazanmıştır. Özellikle, bilgi teknolojilerinin gelişimi, 1971 yılında Bretton Woods Sistemi'nin çökmesi ve uluslararası ekonomik-mali kuruluşların yaptığı düzenlemeler, mal ve hizmetler ile sermayenin mobilitesinin giderek artmasını sağlamıştır. Genişleyen uluslararası ticaret hacmi ve uluslararası sermaye hareketleri ise ekonomilerin ve maliye politikası araçlarının bu gelişmeler doğrultusunda dizaynını gerekli kılarak dünya genelindeki kamu maliyesi anlayışını değiştirmiştir. Vergileme alanında, sermayenin sınır ötesi hareketliliğinin artması sebebiyle ulus devletin vergilendirme yetkisinin daralması durumu söz konusudur. Kamu harcamalarında ise, aşırı borçlanmanın getirdiği faiz ödemeleri, verimli harcamaların arttırılması gerekliliği ve nesillerarası faydanın sağlandığı küresel kamusal mallara artan ihtiyaç doğrultusunda bir değişim söz konusudur. Özellikle 1973-79 Petrol Krizleri, 2008 Küresel Ekonomi Krizi ve Avrupa Borç Kriziyle birlikte bütçe ve cari işlemler açığı fazla olan ülkeler, borçlanma maliyetlerinin artmasıyla birlikte bütçe açığı, borçlanma ve faiz sarmalına girmişlerdir. Bu noktada, verimsiz harcamalara getirilen sınırlandırmalar, faiz dışı fazlanın hedeflenmesi, vergi oranlarına getirilen alt-üst sınırlamalarla birlikte enflasyona yol açmayacak ve rasyonel borç yönetimini sağlayacak borçlanma limitleri mali disiplinin tesis edilmesi için ilk adımı oluşturmaktadır. Kamu mali yönetiminde, faaliyetlerin kamunun bilgisi dahilinde, sorumluluk bilinciyle ve mevcut kaynaklarla maksimum çıktının sunulması şeklinde yürütülmesi mali kurallara işlerlik kazandırarak mali disiplini tam olarak tahsis etmekte ve ekonomik istikrarı sağlamaktadır. Türkiye ise bu dönüşümlere 24 Ocak 1980 İstikrar Kararları ile ekonomisini dışa açarak dahil olmuştur. 1989 yılında yürürlüğe konulan 32 sayılı Kararname ve 2003 yılında kabul edilen 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu'yla birlikte de ekonominin küreselleşmesi tam anlamıyla sağlanmıştır. Özellikle mal-hizmet ve uluslararası yabancı yatırımların Türkiye'ye çekilmesi için girişilen ekonomik altyapı çalışmalarının başarısı için kamu mali anlayışı da bu yönde değişim göstermiştir. Sermayenin cezbedilmesi ve ülkede kalması için girişilen vergisel rekabetin zararlı boyutlara ulaşmaması için 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununda yapılan düzenlemeler önem teşkil etmektedir. Özellikle 1980'lerden sonra yüksek faize yönelen sıcak para girişlerinin artması ve kontrolsüzce yapılan kamusal harcamalar cari işlemler ve bütçe dengesini daha da bozarak toplam harcamalar içerisinde faiz harcamalarını ön plana çıkarmıştır. Bu bağlamda, 2000 yılından sonra 19. stand-by anlaşmasındaki faiz dışı fazla hedefi, enflasyonu önleyen 1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu, net borç kullanımda rasyonalitenin sağlanmasını öngören 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ciddi öneme sahiptir. Özellikle, ödenek kullanımlarını kurallara bağlayan ve kamu mali anlayışında ciddi bir reform niteliğinde olan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun içerdiği yapısal ve sayısal önlemler de söz konusu düzenlemeleri tamamlayıp, mali disiplini tahsis etmektedir. Anahtar Kelimeler: Küreselleşme, Dünya ve Türkiye'de Kamu Maliyesi, 1970 Sonrası Ekonomik Krizler, Mali Kurallar, Türkiye Ekonomisi, Türk Kamu Maliyesinde Mali Kurallar.