Kurt üzümünden (Lycium barbarum L.) karotenoid ve fenolik bileşenlerin ultrason destekli yöntem ile ekstraksiyonu ve ekstraksiyon parametrelerinin optimizasyonu

Kurt üzümü içerdiği karotenoid ve fenolik bileşenlerden dolayı yüksek antioksidan aktiviteye sahip bir meyvedir. Bu tez çalışmasında kurt üzümünden karotenoid ve fenolik bileşenleri ultrason destekli yöntem ile ekstrakte etmek ve ekstraksiyon parametrelerini optimize etmek amaçlanmaktadır. Bu amaçla ilk olarak ultrason destekli ekstraksiyonda kullanılacak olan etanol konsantrasyonu belirlenmiş ve ekstraksiyon çalışmaları %40 etanol çözeltisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ekstraksiyonda etanol konsantrasyonu (%40) ve süre (25 oC) sabit tutulmuş, ultrason genliği (%25-75), ekstraksiyon süresi (2-6 dk) ve çözücü:katı oranı (2:1-6:1 g/g) bağımsız değişkenler olarak seçilmiştir. Bu değişkenlerin kurt üzümünde bulunan toplam karotenoid madde, zeaksantin dipalmitat, toplam fenolik madde ve toplam antioksidan aktivite üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Optimizasyon çalışmaları yanıt yüzey yöntemi kullanılarak 3 faktörlü ve 3 seviyeli toplam 17 denemeden oluşan Box-Behnken tasarımı ile yürütülmüştür. Uyum istatistiği sonuçlarına göre toplam karotenoid madde, zeaksantin dipalmitat ve toplam fenolik madde yanıt değişkenleri için en uygun modelin kuadratik model olduğu, toplam antioksidan aktivite için ise en uygun modelin 2FI model olduğu tespit edilmiştir. Kurt üzümünün ultrason destekli ekstraksiyonunda optimum koşul %25 genlik, 2 dk süre ve 3,271:1 g/g çözücü:katı oranı olarak belirlenmiştir. Optimum koşullar altında toplam karotenoid madde, zeaksantin dipalmitat, toplam fenolik madde ve toplam antioksidan aktivite yanıt değişkenleri model tarafından sırasıyla 300,12 mg/kg, 1052,17 mg/kg, 1353,95 mg/kg ve 3,32 mM olarak tahmin edilmiştir. Ek olarak ultrason destekli ekstraksiyonun kurt üzümünün karotenoid ve mineral madde dağılımı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Ultrason destekli ekstraksiyon karotenoid madde dağılımı üzerinde bileşen bazında herhangi bir olumsuz etki göstermemiştir. Kurt üzümünde zeaksantin dipalmitat, β-karoten ve zeaksantin içeriği ultrason destekli ekstraksiyon ile önemli düzeyde artmıştır (p<0,05). Benzer şekilde ultrason destekli ekstraksiyon kurt üzümünde fosfor, bakır ve selenyum minerallerinin miktarını arttırmıştır (p<0,05). Bu çalışmanın sonuçları ultrason destekli ekstraksiyonun kurt üzümünün fizikokimyasal kalitesini artırabileceğini göstermektedir. Elde edilen ekstraktların yüksek katma değere sahip yeni fonksiyonel gıda ve doğal gıda katkı maddelerinin üretiminde kullanılabileceği düşünülmektedir.