Kuruluşundan Emevîler'in sonuna kadar Fustat'ta iskân ve imar faaliyetleri

Hz. Peygamber'in vefatıyla İslâm tarihinde Hulefâ-yı Râşidin denilen yeni bir dönem açılmış, bu dönemde Müslümanlar birçok fetih gerçekleştirmiş, dünyaya açılmaya başlamışlardır. Bu dönemde farklı bölgelerdeki toprakların ele geçirilmesi beraberinde bu toprakları kaybetmemek için müslümanların bazı önlemler almalarını gerektirmiştir. Alınan çeşitli önlemlerden bir tanesi de ele geçirilen coğrafyaya müslümanları iskân edip bir nevi bölgenin sahipsiz olmadığını göstermektir. Bu topraklar arasında Mısır da bulunmaktadır. Mısır'da bunun için Babilon bölgesi seçilmiş, yeni şehre Fustat adı verilmiştir. Müslüman ordu buraya yerleştikten sonra mahallelere ayrılmış, fakat bölgedeki hareketlilik sürekli devam etmiştir. Göçlerle gerçekleşen bu hareketlilik bazen gönüllü bazen de zorla sürmüş, bunun sonucunda nüfus da değişkenlik göstermiştir. Ayrıca yerleşen halk tarafından yaşadıkları bölgeyi daha yaşanılabilir kılmak ve daha iyi koşullara sahip olabilmek için imar faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Bu faaliyetler cami, darü'l-imâre, hamam, çarşı, ev, kale, kanal, köprü, kilise, mezarlık vb. insan eliyle yapılan her türlü faaliyeti kapsamaktadır. Bu faaliyetlerle şehirlerin gelişimi sağlanmış, ilk İslâm şehir modelleri ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu çalışmada Fustat'taki bahsi geçen iskân ve imar faaliyetleri detaylı bir şekilde incelenecek, gerekli durumlarda diğer ordugâh şehirlerle karşılaştırma yapılıp, iskân ve imar faaliyetlerini etkileyen olaylarla ilgili bilgi verilip değerlendirmeler yapılacaktır. ANAHTAR KELİMELER: Mısır, Fustat, İskân, İmar, Ordugâh.