Kuşeyrî'nin "el-Cevâhiru'l-Mensûre" isimli eseri bağlamında tasavvufî görüşleri

Kuşeyrî, 376/986-465/1072 yılları arasında Horasanın Nişâbûr yöresinde yaşamış, zamanın meşhur hocalarından eğitim almış ve pek çok öğrenci yetiştirmiştir. Mutasavvıf olarak öne çıkmasına rağmen; edebiyatta, şiirde, tefsir, hadis, kelâm ve fıkıh ilimlerinde de uzmanlaşmıştır. Şeriatın zâhirinden uzaklaşan tasavvufu, Kur'an ve sünnetle temellendirerek şeriata yaklaştırmıştır. Onun bu çabalarından sonra tasavvuf, Ehl-i Sünnet muhitlerde daha çok kabul görmüştür. Yazdığı eserlerle, tasavvufun omurgasını meydana getiren temel prensipleri ortaya koymuştur. er-Risâle isimli eseriyle tanınmış ve çok meşhur olmuştur. Kuşeyrî, er-Risâle'sinde pek çok sûfînin görüşüne yer verirken, el-Cevâhiru'l-Mensûre'de sadece bir yerde Ebû Yezid Bistâmî'nin sözüne yer vermiş ve bu eseri tamamen vâridâta dayanarak yazmış, fakat konuların açıklanmasında pek çok ayet ve hadise yer vermiştir. Bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın konusu, kapsamı, amacı ve yöntemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde; Kuşeyrî'nin hayatı, eğitimi ve şahsiyeti incelenmiştir. Üçüncü bölümde; Kuşeyrî'nin tasavvufî görüşleri, konu başlıklarına ayrılmıştır. Görüşleri, lügat ve ıstılahî anlamları verildikten sonra yorumlanarak açıklanmıştır. Mümkün olduğu kadar buradaki görüşleri ile er-Risale'deki görüşleri karşılaştırılmaya çalışılmıştır. Zaman zaman diğer tasavvuf klasiklerindeki görüşlere de yer verilmiştir. Dördüncü bölüm, sonuç kısmından oluşmuş olup genel tespit ve neticelere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Muhabbet, nefs, zühd, sabır, kalp.