Kütahya'nın kent imgesi bağlamında incelenmesi

Kütahya, doğuda Eskişehir, güney batıda Manisa, batıda Balıkesir, kuzeyde Bursa ve Bilecik illeri arasında konumlanmıştır. Güney yönünde Yellice dağına yaslanmış olan, Kale etrafında tarihi çekirdek ve doğu batı yönünde yayılma gösteren kent, çok sayıda kültürü bir arada barındıran zengin bir tarihi geçmişe sahip olup, farklı dönemlere ait mimari eserlere ve kent dokularına ev sahipliği yapmaktadır. Kent çok sayıda mimari, tarihi ve kültürel zenginliği bir arada barındırmasından dolayı, geçirdiği değişimlerle bir şeyin yerini başka bir şeye bırakmasına, farklı zaman dilimlerine ait eserlerin dokuda iç içe geçerek oluşan katmanların bir arada bulunmasına olanak sağlamıştır. Türk hakimiyeti öncesinde Kale ve çevresinde oluşan çekirdek yerleşim, sırasıyla Selçuklular, Germiyanoğulları ve Osmanlı İmparatorluğu ile gelişerek kalenin dışına doğru yayılmıştır. Cumhuriyet dönemi ve sonrasında yapılan imar planları ile tarihi çekirdeğe dokunmadan doğu-batı yönünde öngörülen yerleşim planı ile bu alan korunmuştur. Bu iç içe geçiş ve katmanlaşma, kent içinde toplumun geleneksel ve çağdaş öğeleri bir arada içeren bir dokuda yaşıyor olmasını sağlamıştır. Günümüzde devam etmekte olan kentsel dönüşüm çalışmaları Cumhuriyet öncesinde başlayan ve sonrasında devam eden, kentin çağdaş bir görünüme ulaşması çalışmasının farklılıklar barındırsa da bir devamı olarak düşünülebilmektedir. Tarihi doku içerisinde de devam eden restorasyon çalışmaları ile geçmiş değerlerin günümüze ulaşmasının amaçlandığı gözlemlenebilmektedir. Yapılmakta olan hızlı kentsel dönüşüm çalışmaları, motorlu taşıt sayısının artması, kenti bozulmaya açık ve okunmasını zorlaştıran bir konuma getirirken, bu etkinin tarihi dokuya da ulaştığı görülebilmektedir. Tez kapsamında, Kütahya kentinde bu değişimlerin kronolojik sıra ile, Osmanlı öncesinden başlanarak Cumhuriyete ve günümüze kadar olan dönemlerde kent dokusunda nasıl okunduğunun, Kevin Lynch'in kent imgesini oluşturan elemanları aracılığı ile incelenmesi amaçlanmıştır. Cumhuriyet'in ilanı ve ilk yılları, çalışma için röper noktası olma özelliği göstermektedir. Günümüz öncesi dönemler incelenirken, bu döneme ait analizlerde, plan ya da fotoğrafın karşısına günümüzdeki durumu yerleştirilerek, değişimin somut verilerle gözlemlenmesi amaçlanmıştır. Geçmişteki modernleşme hareketleri ile günümüzdeki kentsel dönüşüm, hızlı kentleşme, çağdaşlaşma ve bozulmalar arasındaki süreklilik ve kopuşun kıyaslamalar ve analizlerle ortaya konması, kent değerlerinin geleceğe bozulmadan taşınması için önem taşımaktadır.