Kuzeydoğu Anadolu'da Bufo bufo (Linnaeus, 1758) ve Bufo verrucosissimus (Pallas, 1814) arasındaki hibrit zonun genetik ve morfolojik yönden tanımlanması

Bu tez çalışması ile Türkiye'nin kuzeydoğusunda yer alan Rize ile Artvin il sınırları içerisinde Bufo bufo ve B. verrucosissimus türleri arasında var olduğu düşünülen kontak zonlar ve bu zonlarda meydana gelmesi beklenen hibridizasyon örüntülerinin açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Tez çalışmasının yöntemi arazi çalışması, mtDNA analizi, mikrosatellit DNA analizi ve morfolojik analizler olmak üzere dört ana bölümden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında, Artvin ve Rize illerinde 16 ayrı ilçeden 22 farklı popülasyon örneklenmiştir. Türler arasındaki filocoğrafik örüntüleri ve kontak zonları belirlemek için 65 örneğin Sitokrom b gen bölgesi baz sırasına dayalı filogenetik ve demografik analizleri yapılmıştır. Türler arasındaki hibrit zonun tespitinde, multipleks PZR kullanılarak 201 birey için 14 farklı mikrosatellit lokusunun genotiplemesi yapılmıştır. Elde edilen veriler yapısal ve mekânsal analizlere tabi tutulmuş ve klin konsepti çerçevesinde değerlendirilmiştir. Popülasyonları temsil eden 145 ergin bireye ait 31 farklı morfolojik karakter tek ve çok değişkenli istatistik analizlere tabi tutularak saf tür ve hibrit bireyler arasındaki morfolojik farklılıklar yorumlanmıştır. Mitokondriyal DNA analizlerine göre Pazar, Hemşin ve Çamlıhemşin ilçeleri her iki taksona ait mitokondriyal haplotiplerin bulunduğu ilçeler olarak belirlenmiştir ve kontak alanları oluşturmuştur. Demografik analizlere göre Kuvaterner Dönem içerisinde meydana gelen buzul döngüler türlerin genişleme örüntülerini şekillendirmiş, sekonder kontak ise buzul dönemlerin bitişini takiben oluşmuştur. Mikrosatellit lokuslarıyla yapılan analizler ise türler arasında Fındıklı ilçesi Yaylacılar köyü civarında dar ve bimodal örüntü sergileyen ve gerilim bölgesi olarak sınıflandırılan hibrit zonun var olduğunu ilk kez açığa çıkarmıştır. Tespit edilen güçlü seçilim baskısı ve sınırlı introgresyon ise taksonların ayrı birer tür olduğunu doğrulamıştır. Mikrosatellit verilerine göre B. bufo türü Rize, B. verrucosissimus türü ise Artvin ilinde dağılım göstermiştir. Nükleer ve mitokondriyal belirteçler arasında ortaya çıkan asimetrik şemalar uyumsuzlukların B. bufo türünün erkek eşey yanlı dispersaline bağlı olarak devam eden genişlemesinin veya tarihsel olarak doğu yönlü bir hibrit zon hareketinin sonucunda meydana gelmiş olabileceğini işaret etmiştir. Morfolojik analizler saf türlerin gözler, iç metatarsal tüberkül ve parotidler bakımından ayrıştığını fakat hibritler için karakterlerin aynı ölçüde diyagnostik olmadığını göstermiştir.