Kıyı çizgisi zamansal değişiminin incelenmesi ve kıyı yönetim sisteminin geliştirilmesi

Delta kıyı alanları, sahip olduğu doğal güzellikler ve ekonomik değerleriyle birlikte insanlığın en önemli kullanım alanlarından birisini oluşturmaktadır. Kara ve su ortamının sürekli etkileşim halinde olduğu alçak rakımlı delta kıyı alanları, doğal süreçler ve antropojenik faaliyetler etkisinde dünya üzerindeki en hızlı değişime uğrayan yer şekillerinden birisidir. Bu değişimlerin zamansal olarak belirlenmesi ve sürekli izlenmesi; delta kıyı kaynaklarının korunması, kullanılması, planlanması, doğru ve etkin yönetilmesi ve sürdürülebilir kılınması açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Küçük Menderes Deltası kıyılarında meydana gelen kısa ve uzun dönemli kıyı çizgisi değişimleri ve nedenleri incelenmiş, kıyı çizgisinin gelecekteki konumu tahmin edilmiştir. Bu amacı gerçekleştirmek için farklı tarihlere ait (1957, 1964, 1972, 1993, 2009, 2018, 2020) ortofoto haritalar kullanılmış ve Yüksek Su Seviyesi (YSS) göstergesi dikkate alınarak kıyı çizgileri sayısallaştırılmıştır. Kıyı çizgisi değişimleri, Digital Shoreline Analysis System (DSAS) yazılımının, Net Shoreline Movement (NSM), Shoreline Change Envolope (SCE), End Point Rate (EPR), Linear Regression Rate (LRR) istatistiksel yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. 1957 ve 2020 yılları arası delta kıyı alanında net 37.01 ha birikim meydana geldiği, kıyı çizgisi uzunluğunun 172.17 m azaldığı, maksimum NSM ve SCE değişim mesafelerinin 248.99 m ve 302.16 m olduğu, minimum NSM ve SCE değişim mesafelerinin ise -142.37 m ve 2.98 m olduğu belirlenmiştir. Değişim analizi sonucu, maksimum EPR ve LRR değişim oranlarının 3.96 m/yıl ve 3.65 m/yıl değerinde olduğu, minimum EPR ve LRR değişim oranlarının ise -2.27 m/yıl ve -2.19 m/yıl değerinde olduğu tespit edilmiştir. İncelenen dönemler içerisinde delta kıyı alanının 1957 yılından 1993 yılına kadar doğal süreçlerin etkisinde büyüme gösterdiği, artan antropojenik faaliyetlerin etkisi sonucu delta alanındaki büyümenin durduğu ve günümüzde denizden karaya doğru gerileme gösterdiği belirlenmiştir. Küçük Menderes Deltası kısa ve uzun dönemli kıyı çizgisi değişimlerinde hem karadan denize doğru hem de denizden karaya doğru değişimlerin meydana geldiği ve mevcut koşulların benzer etkilerde devam etmesi halinde 2030 ve 2040 yıllarına ait delta kıyı çizgisinde önemli değişimlerin meydana geleceği, bu değişimlerin delta jeomorfolojisini, ekolojisini, hidrografyasını ve mekânsal kullanımını büyük ölçüde değiştireceği öngörülmektedir.