Laik eğitim uygulamaları açısından Cumhuriyet Dönemi Türk eğitimi (1923-1960)

ÖZET Yaklaşık 200 yıllık modernleşme tarihimiz dikkate alındığında ilk önce Tanzimat'la başlayan daha sonra Meşrutiyet yönetimleri ve nihayetinde Cumhuriyet İdaresi altında yapılmaya çalışılan iş hep aynıydı. Batılılaşmak, muasır medeniyetler seviyesine ulaşmak, medenileşmek. Fakat bu yapılırken, yani Batılılaşırken Batı' dan nelerin alınıp nelerin alınamayacağı konusunda ortaya çıkan politik ve entellektüel yorumlar, tartışmalar modernleşme tarihimiz açısından önem arz etmektedir. Kökleri zamanımıza kadar uzanan bu tartışmalardan hiç şüphesiz eğitim kurumu da payına düşeni almakta idi. Sosyolojik bir kurum olarak eğitim; toplumdaki diğer kurumlarla (yani aile, siyaset, ekonomi, din, hukuk) olan bağlantıları çerçevesinde belirlenen bir takım göstergelere göre şekillenir. Eğitimin laikleşmesi, yeni bir neslin yaratılması çalışmalarında, Atatürk tarafından elzem görülmüş ve pratiğe geçirilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti' nin ihtiyaç duyduğu vatandaş modelini yaratabilecek bir anlayış olarak inkılap kadroları tarafından yürürlüğe konmuş ve Cumhuriyet Dönemi'ne damgasını vurmuş olan bu uygulama, devletlerarası rekabet sürecinde ülkemizi beşeri kaynaklar açısından evrensel standartlara ulaştırma çabası olarak değerlendirilebilir. Eski döneme bir tepki olarak doğan, yeni kurulmuş ve kalkınmakta olan bir toplumun kendisini anlayacak ve anlatacak yeni kuşaklara ihtiyacının olması kaçınılmazdı. Bu aşamada laik eğitime ve bu anlayışla yetişen öğretmene duyulan ihtiyaç her zamankinden daha fazla hissedilmiştir. Eğitimin gücünden istifade etme eğilimleri, Cumhuriyet Dönemi'nde belirgin bir şekilde artmıştır.