Laik hegemonyanın inşa sürecinden İslamcı hegemonyanın inşasına Türkiye'nin dönüşen siyaseti: Gramscian bir analiz

Türkiye siyasi tarihinin seyrini laik ve İslamcı oluşumlar arasındaki mücadele üzerinden okumak mümkündür. Osmanlı modernleşmesi döneminde batıcılar ile gelenekselciler arasındaki çatışmacı ilişki Cumhuriyet döneminde laikler ve İslamcılar arasında devam etmiştir. Laikler ve İslamcılar arasındaki bu çatışmacı ilişki yakın dönem Türkiye siyasetinin şekillenmesinde de etkili bir rol oynamıştır. Laikler ile İslamcılar arasındaki ayrışma din-devlet-siyaset ilişkisinde "dinin konumunun ne olması gerektiği" meselesi üzerinden gerçekleşmiştir. Din üzerinden gerçekleşen bu ayrışma 1980'lere kadar genel olarak kültürel bir boyuta sahipken, 1980 sonrası dönemde ekonomik boyutu da içine almaya başlamıştır. Türkiye siyasetini laik hegemonya ile İslamcı hegemonya arasındaki mücadele ekseninde analiz eden ve laik ve İslamcı oluşumların mücadelesinin Türkiye'ye etkisini karşılaştırmalı bir yöntemle ele alan bu tez, Gramsci'nin hegemonya yaklaşımını esas alan almaktadır. Tez, daha çok teorik bir çalışma olsa da liderlerin konuşma ve demeçleri doküman analizine tabi tutulduğundan nitel bir boyuta da sahiptir. Tezde 1923-2011 yılları arası dönem Türkiye siyasetinde laik hegemonyanın egemen olduğu dönem olarak belirlenirken, 2011 sonrası dönem ise İslamcı hegemonyanın hâkim olduğu dönem olarak belirlenmiştir. Çalışmada Türkiye siyaseti, ideolojik, kültürel ve ekonomik etkenler üzerinden analiz edilmiş; 1980 sonrasında ortaya çıkan farklı toplumsal gruplar ve kimlikler ile uluslararası gelişmeler bağlamında analitik bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. 1980 sonrası dönem Türkiye siyasetinin dönüşümü açısından bir kırılma noktasını teşkil etmektedir. Uluslararası konjonktürde yaşanan gelişmelerin Türkiye'yi siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda önemli ölçüde etkilediği bu dönemde Türk-İslam Sentezi anlayışı doğrultusunda uygulanan politikalar ile liberal ekonomi politikaları İslamcı siyasetin yükselişine ve 1990'larda iktidar ortağı olmasına yol açmıştır. İslamcı siyasetin bu yükselişi 28 Şubat müdahalesiyle sona erdirilirken, bu dönemde uygulanan baskıcı politikalar laik hegemonyanın kendi anti-tezini doğurmasıyla sonuçlanmıştır. AK Parti adı altında daha güçlü bir şekilde örgütlenerek 2002 yılında iktidarı ele geçiren ve laik hegemonyanın karşısında konumlanan İslamcı siyaset bugün Türkiye siyasetinin dönüşümünün baş aktörü olmuştur. Laik ve İslamcı oluşumların politikalarının sonucunda Türkiye siyasetinde demokrasi adına önemli kazanımlar elde edildiği gibi önemli kayıplar da yaşanmıştır. Bu bağlamda demokrasi merkezli ele alındığında Türkiye siyasetinin dönüşümünü bir ilerleme ve gerileme süreci olarak okumak mümkündür. Nitekim Türkiye'de demokrasi adına atılan her ileri adım bir karşı koyuşla karşılaşmış ve Türkiye'de demokrasinin yerleşikleşmesi gerçekleşmemiştir. Laik hegemonyanın Türkiye siyasetine egemen olduğu dönemden İslamcı hegemonyanın egemen olduğu günümüze kadar geçen süreç boyunca yaşanan demokrasi krizlerinin esasında hegemonya bunalımının yaşanmasının ardından ortaya çıktığı görülmektedir. Genellikle karşı hegemonik oluşumların belirmeye başladığı dönemlerde ortaya çıkan hegemonya bunalımı egemen güçlerin karşı hegemonik oluşumlara yönelik anti-demokratik bir tutum takınarak devletin baskıcı araçlarına başvurmasına yol açmış, bu da hegemonya mücadelesinin devam etmesi sonucunu doğurmuştur. Hegemonyanın hem dinamik hem de diyalektik yapısının bir göstergesi olan bu duruma bağlı olarak, gelinen noktada Türkiye'de hegemonya mücadelesinin bitmediği, devam ettiği sonucuna ulaşılmış, bu mücadelenin dijitalleşmeyle birlikte farklı mecralarda ve farklı aktörlerle devam edeceği öngörülmüştür.