Lebîb-i Amidî Divanı'nda sosyal hayat unsurları

ÖZET Uzun bir zaman dilimi ve geniş bir coğrafyada varlığını sürdürmüş olan Osmanlı Devleti'nin geniş bir kültürün taşıyıcısı olduğu söylenebilir. Zamanın karşı konulmaz devinimi içerisinde Osmanlı Devleti'nde birçok değişim ve gelişim meydana gelmiştir. Şüphesiz bu değişim ve gelişim alanlarından biri de edebiyattır. Osmanlı edebiyatı toplumsal olaylardan ve insan yaşamından esinlenerek varlığını sürdürmüştür. Nitekim şairler kendi duygu ve düşüncelerini açıklayabilmek için sosyal hayatta kullanılan kavram ve terimlerden ziyadesiyle istifade etmişlerdir. Hem mecaz hem de gerçek anlamda şairlerin kullandıkları bu kavram ve terimler Osmanlı edebiyatına sanatsal bir değer kazandırmışlardır. Osmanlı edebî yazınına sanatsal bir değer kazandıran şairlerden biri de şüphesiz Lebîb-i Âmidî'dir. Sosyal hayat, edebiyatın ortaya çıkışında etkili olan unsurlardandır. Edebiyat ise sosyal hayatın anlatımını sağlayabilir. Osmanlı edebî metinleri de Osmanlı'nın sosyal hayat unsurlarını konu edinir. Lebîb Dîvânı buna örnek teşkil eden metinleden biridir. Bu nedenle, Lebîb-i Âmidî Dîvânı'nda Sosyal Hayat Unsurları başlıklı bu tezde 18. yüzyıl şairlerinden Diyarbakırlı Lebîb Efendi'nin elimizde bulunan en önemli eseri olan Dîvânı'nda geçen toplumsal olaylar ve sosyal hayat ile ilgili unsurlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Söz konusu Dîvân'da kullanılan sosyal hayat unsurlarının gündelik hayattaki kullanımlarından yola çıkılarak Osmanlı edebiyatındaki yansımalarına dikkat çekilmiştir. Üzerinde incelemeler yapılan Lebîb Dîvânı'nda Diyarbakır kentinde yaşanan toplumsal olaylar ve dönemin Osmanlı Devleti hakkında bilgiler de yer almaktadır. Bu çalışmada Lebîb Efendi'nin yaşadığı dönemin sosyal hayatını Dîvân'ında nasıl yansıttığı ile ilgili incelemeler sonucunda elde edilen bilgiler tasnif edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Edebiyatı, 18. yüzyıl. Lebîb-i Âmidî, Lebîb Dîvânı, Sosyal Hayat Unsurları