Levodopa ve benserazidin denetimli salım yapan ilaç şekilllerinin geliştirilmesi, bunların ticari preparatlarının salım testleri ve analizi üzerine çalışmalar

H. ÖZETParkinson hastalığı, beyinde santral sinir sisteminde dopamineksikliği nedeni ile oluşur.Levadopa-benserazid kombinasyonları parkinsonunsemptomatik tedavisinde çok yaygın olarak kullanılan ilaçlardır. Fakatbenserazid kolayca okside olarak bozunması ve oksidasyon hızının pHyükseldikçe artması nedeniyle midede tutulan ve midede yüzen ilaçşekilleri yeğlenmelidir. Bu amaçla innovator firma Roche, levodopa-benserazid içeren, midede yüzen lipit matriks tipinde Madopar HBSkapsülleri geliştirmiştir. Biz de bu çalışmalarımızda ozmotik pompakarakterinde, bu etkin maddeleri içeren, yoğunluğu sudan düşük birpolimer olan etilen vinil asetat (EVAC, Elvax 210) matris ve bunu bir zarşeklinde kaplayan daha az geçirgen özellikte polimer (EVAC, Elvax350)kullandık. İlaç şeklinin ortasında, matrisin 2/3 sine kadar derinliğe inen0,6mm çapında bir delik açılması sayesinde sıfırıncı derece kinetikle etkinmaddeleri salan ilaç şekilleri hazırlandı. Bunlar içinde, % 14 Elvax 210, %85 Levadopa : benserazid karışımı (4:1) ve %1 askorbik asit taşıyan F7formülasyonu en uygun salımı gösterdi. Bu ilaç şeklinde levadopa vebenserazid sıfır derece kinetiğe uygun bir salım gösterdi. Fakatlevodopanın, hesaplanan hedef profilden daha yavaş bir salım profiligözlendi. Madopar HBS 125mg x 2 kapsüllerden salım incelendiğindebenserazidin, levadopaya göre daha hızlı salındığı, levadopanın salımhızının hesaplanan hedef profilinkinden ve F7'ninkinden daha hızlı olduğugözlendi. Bu ilaç şeklinden levadopa ve benserazidin salım kinetiğininmatris kinetiğine uygun olduğu gözlendi.Benserazidin miktar tayininde çözünme hızı testlerindekarşılaşılan en büyük güçlük, benserazidin ortamda hemen okside olupbozunması idi. Buna engel olmak için aşağıdaki önlemler alınmıştır:- pH yükseldikçe bozunma (oksitlenme) hızı artacağından,düşük pH da (yapay mide ortamında, YMO) çalışılmasıÇözünme ortamında havanın, dolayısıyla oksijenin-uzaklaştırılması.Benserazidin oksidasyonu üzerine ışığın katalize edici-etkisini ortadan kaldırmak için karanlıkta ve kırmızı ışık altında çalışılması.Çözünme ortamına havadan daha fazla yoğunluğa-sahip inert bir gaz olan argon gazı sevk edilerek çözünme ortamının havaile temasının kesilmesi.Madopar 125mg tablet ve Madopar 250mg tabletlerin-çözünme hızı testlerinde 30 dakikalık aralıklarla 1 dakika süreyle argongazı geçirilmesi.Denetimli salım yapan Madopar HBS tabletlerinde ve-tarafımızdan tasarımlanan F7'de 10 dakikalık aralıklarla 1 dakika süre ileargon gazı geçirilmesi.Midede yüzen F7'nin salım testlerinde, benserazidin-oksidasyonunu önlemek için ilaç şekli formülasyonu içine (1,47 mg) veçözünme ortamına (1,47 mg) askorbik asit ilave edilmesi.Aynı amaçla Madopar HBS kapsülün çözünme-ortamına 2,94 mg askorbik asit askorbik asit ilave edilmesi.Salım ortamında(YMO) benserazidin stabilitesi üzerine argongazının ve askorbik asidin etkisi incelenmiştir. Her 10 dakikada, 1 dakikasüre ile ortama argon gazı verildiğinde, 4 saate kadar süren salımtestlerinde elde edilen sonucun kabul edilebilir olduğu, fakat daha uzunsüreli salımlarda askorbik asidin de bulunması gerektiği, askorbik asitvarlığında benserazidin 12 saat sonunda sadece % 1'nin bozunduğusaptandı. Levadopada ise, havası uzaklaştırılmış ve 30 dakikada 1 dakikasüre ile argon gazı verilmiş yapay mide ortamında 12 saat sonundabozunma görülmedi.Çalışmamızın diğer bir amacı da, elektrokimyasal dedektörlüHPLC analiz yöntemi yerine, UV dedektörlü HPLC analiz yöntemigeliştirmekti. Bu HPLC analiz yöntemi ile, revers faz C18, 5µm, 4,6 x 25mm kolon kullanılarak ve mobil faz olarak doğrudan YMO kullanılarak,Madopar HBS ve F7'nin salım hızı testleri başarı ile yapıldı.Madopar 125 mg ve Madopar 250 mg tabletlerin miktartayinleri ve çözünme hızı ile ilgili miktar tayinlerinde bilgisayar destekli UVspektrofotometresi kullanılarak kemometrik miktar tayini yöntemleriuygulandı. YMO'da levodopa için 0,0-80,0 µg/mL benserazid için 0,0 -250,0 µg/mL konsantrasyon aralığında levodopa ve benserazid içeren 40çalışma çözeltisi validasyon seti olarak da derişimi bilinen 20 adetlevodopa-benserazid çözeltisi karışımı hazırlandı. 350 nm - 250 nmarasında taranarak UV-Probe yazılımı kullanılarak herbir derişimde alınanspektrumlar bilgisayara geçirildi ve Matlab 7.0, PLS toolbox 3.5 ve Excelyazılımı ile 4 adet kemometrik miktar tayin yöntemi Classical LeastSquares(CLS), Partial Least Squares (PLS1, PLS2) ve Partial ComponentRegression (PCR) uygulandı ve validasyon testleri yapıldı. Tablettekiyardımcı maddelerin girişim yapıp yapmadıkları standart ekleme yöntemiile yapılan validasyon testi tabletteki yardımcı maddelerin analiz sonuçlarıüzerine etkili olmadığını gösterdi. Madopar 125 mg ve Madopar 250 mgtabletlerin belirtilen kemometrik yöntemlerle çözünme profilleri elde edildive etkin maddelerin ilk 30 dakikada % 75'inin çözündüğü gözlendi.