Liderliğin açık etme (Whistleblowing) ve işgören sesliliğine etkisinde örgütsel bağlılığın aracılık rolü: Sağlık sektörü araştırması

Son yıllarda küresel boyutta yaşanan, insanların hayatını büyük ölçüde olumsuz etkileyen ekonomi, terör, salgın gibi birçok olay ve bu olayların yaşandığı süreçte ne kadar önemli olduğuna toplumca şahit olduğumuz; doğru yerde ve doğru zamanda doğruyu konuşma, bilgi kirliliğine sebep olmadan şahit olunan olumsuzlukları yetkililere doğru bir şekilde iletme konularının önemiyle şekillenen bu tez çalışması, en sade haliyle; liderlik, açık etme, işgören sesliliği ve bağlılık ilişkisine odaklanmaktadır. Günümüzde ise güncel olayları ve salgın nedeniyle her gün dünyada binlerce insanın hayatını kaybettiği gerçeğini göz ardı etmeden; ülkelerin ve örgütlerin varlığını sürdürebilmek, hayatta kalabilmek için bu ortamda rekabet edebilmek ve hatta üstünlük sağlamak ve tüm bu unsurları sağladıktan sonra korumak için liderlik kavramının çok önemli olduğu görülmektedir. Örgüt içinde meydana gelebilecek etik veya yasa dışı tüm davranışları, ister yönetici ister çalışan olsun, gerekli kurum içi ve dışı yetkililere bildirmesi yani açık etmesi ve işyerindeki olumsuzlukları dile getirerek; eleştirmekten ziyade geliştirme maksatlı yapıcı bir tartışmayı vurgulayan işgören sesliliği de çok önem arz etmektedir. Liderlik tarzları ile birlikte açık etmenin ve işgören sesliliğin önemli olduğu kadar çalışanın örgüte olan bağlılığı da bu kavramların gerçekleştirilmesinde rol oynamaktadır. Bu kapsamda liderliğin, açık etme (whistleblowing) ve işgören sesliliğine etkisinde, örgütsel bağlılığın aracılık rolü incelenmiştir. Araştırmada Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize, Trabzon ve Giresun illerinde bulunan sağlık hizmetleri sektöründeki özel hastanelerde çalışmakta olan 704 kişiye ulaşılmıştır. Artvin, Bayburt ve Gümüşhane illerinde özel hastane bulunmadığından araştırmaya dâhil edilmemiştir. Anket tekniği ile toplanmış veriler SPSS 21 ve AMOS 22 istatistik programları kullanılarak analiz edilmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır. Elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi yapıldıktan sonra Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) analizleri kullanılarak değerlendirilmiş, analiz sonrasında modelin çalıştığı görülmüştür. Araştırma sonucuna göre; liderlik davranışlarından biri olan otoriter liderlik algısı, açık etme ve işgören sesliliğini olumsuz yönde etkilemekte iken, etkileşimci liderlik ve dönüşümcü liderlik algılarının ise olumlu etkilediği görülmüştür. Ayrıca; etkileşimci ve dönüşümcü liderlik algılarının açık etme ve işgören sesliliğine olan etkisinde, örgütsel bağlılık algısının da kısmi olarak aracılık rolünün olduğu tespit edilmiştir. Başka bir ifade ile belirtmek gerekir ise; özel hastane çalışanlarının örgüte bağlılık düzeyinin yüksek olması, özel hastane yöneticilerinin etkileşimci ve dönüşümcü liderlik davranışını tercih etmeleri halinde, açık etme (dışsal boyutu hariç) ve işgören sesliliği üzerinde olumlu etkiyi artırmaktadır. Bu sonuca göre özel hastanelerde özellikle insan hayatı söz konusu olduğundan açık etme davranışından kaçınmaya karşı, etkileşimci ve dönüşümcü liderlik davranışı bir çözüm yolu olarak önerilebilmektedir.