Limited şirket genel kurulunda yeter sayılar

TTK'de diğer sermaye şirketleri olan anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlere ilişkin hükümleri takiben düzenlenen limited şirketler, ülkemizde en çok tercih edilen şirket türüdür. Genel kurul ve müdürler (kurulu) olmak üzere iki zorunlu organa sahip olan limited şirketlerde, genel kurulun şirket hayatında taşıdığı önem büyüktür. Limited şirketlerde genel kurul, müdürlerin atanması, finansal tabloların onaylanması, şirket sözleşmesi değişiklikleri ve şirketin feshi gibi şirketin kaderini doğrudan etkileyen kararları almaktadır. Limited şirket genel kurulunda alınan kararların hukuken geçerli sayılabilmesi için ise toplantının usulüne uygun yapılması ve ilgili yeter sayıların sağlanması şarttır. Ne var ki TTK'de limited şirketlerin genel kurullarında uygulanacak yeter sayılara ilişkin düzenlemeler, dağınık, karmaşık ve kimi zaman da anlaşılması zor niteliktedir. Bu karmaşıklık birçok sorunu da beraberinde getirmektedir. Gerçekten de uygulamada özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler ile aile şirketlerinin tercihi haline gelen limited şirketlerin genel kurullarında uygulanacak yeter sayı kurallarına dair birçok hukuki sorun halen öğretide ve uygulamada tartışılmaktadır. Bu çalışma, TTK'de dağınık halde bulunan, öğretide sıklıkla eleştirilen ve haliyle de yoruma muhtaç noktalar başta olmak üzere limited şirket genel kurul yeter sayı kurallarını sistematik bir biçimde incelemeyi, öğretideki kavramsal tartışmalara ışık tutmayı ve uygulayıcılar için pratik çözümler sunmayı amaçlamakta ve limited şirketlerin genel kurulundaki yeter sayıların ne olduğunu ve bunların nasıl anlaşılması gerektiğini konu almaktadır. Bunu teminen, çalışmada yalnızca mevzuat metinleri değil, mevzuatın sistematiği, yorum yöntemleri, karşılaştırmalı hukuk düzenlemeleri ve yargı içtihatları da dikkate alınmıştır. Tezin birinci bölümünde limited şirket genel kurulunun tarihsel gelişimi, yapısı ve genel kurula ilişkin temel kavramlar ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Genel kurulun yetkileri, toplanma esasları, oy hakkı ve toplantıya katılım hakkı gibi hususlar incelenmiş, yeter sayı kavramının hukuki niteliği ve işlevsel sınıflandırılması yapılarak kavramsal altyapı oluşturulmuştur. Çalışmamızın en önemli kavramlarından olan yeter sayı, esasında yalnızca şirketler hukukunda değil, birçok farklı toplu karar alma mekanizmasının olduğu alanlarda da karşımıza çıkan temel bir müessesedir. Bu cümleden olarak yeter sayı kavramı derneklerde, kooperatiflerde, vakıflarda, kat mülkiyetine tabi taşınmazlarda, yerel yönetim organlarında ve hatta TBMM'de dahi alınan kararların sıhhati bakımından belki de en önemli müesseselerden biri olarak gösterilebilir. Gelgelelim müessesenin bu denli yaygınlığına rağmen, tek cümlelik açık bir tanımını yapmak mümkün değildir. Dahası, yeter sayılarda çoğunluk kavramı çatısı altında kullanılan nispi, mutlak, salt, nitelikli, basit, adi gibi sıfatlar birbiri yerine geçecek şekilde bile kullanılmakta; bu da kavramların belirsizliğine yol açmaktadır. İşte, yeter sayı kavramının daha iyi anlaşılabilmesini teminen, çalışmamızda yeter sayılar işlevleri bakımından, normda aranan yeter sayı oranı bakımından ve limited şirketler özelinde esas aldıkları payda bakımından farklı başlıklar altında incelenmiştir. Aktarılan bu başlıklar arasında en temel ve kritik olarak tabir edilebilecek ayrımın işlevleri bakımından yeter sayılar olduğu söylenebilir. Bu bağlamda; genel kurullara bir forum niteliği kazandırmak ve genel kurullarda en azından belirli bir oranda temsili sağlamak suretiyle gündem maddelerinin demokratik bir ortamda tartışılmasını amaçlayan toplantı yeter sayısı kavramı, bir araya gelen topluluğun hukuken bir genel kurul olarak addedilebilmesi ve bir araya gelen topluluğun karar ehliyetini teşkil etmesi için toplantıda hazır bulunması gereken asgari katılım kuralı şeklinde nitelendirilebilir. Karar yeter sayısının tanımı ve işlevi bakımından ise öğretide bir görüş birliği olduğundan bahsedilemez. Çalışmamızda vardığımız sonuç uyarınca, karar yeter sayısı bakımından, gerekli toplantı yeter sayısının sağlandığı veya toplantı yeter sayısının zaten aranmadığı bir genel kurulda, olumlu veya olumsuz bir iradenin oluşabilmesi ve oluşan iradenin yönünün tayini için gerekli ekseriyeti belirleyen norm tanımını yapmak mümkündür. Çalışmamızın ikinci bölümünde, limited şirket özelindeki yeter sayı kuralları, temelde toplantı yeter sayıları ile karar yeter sayıları ve karma yeter sayılar başlıkları altında incelenmiştir. Bu kapsamda öncelikle limited şirket genel kurullarında temel kuralın toplantı yeter sayısı aranmaması olduğu; bu kuralın başlıca istisnalarının ise çağrısız genel kurul, şirket sözleşmesinde bir toplantı yeter sayısı öngörülmesi hali ve karma yeter sayı normlarının uygulama alanı bulacağı haller olduğu tespit edilmiştir. Akabinde, limited şirket özelinde karar yeter sayı (ve karma yeter sayı) normlarının TTK md.589, md.620 ve md.621 ekseni etrafında şekillendiğinden hareketle, olağan kararlara ilişkin TTK md.620 hükmü; şirket sözleşmesi değişikliklerine ilişkin temel kuralı getiren TTK md.589 hükmü ve kimisi aynı zamanda şirket sözleşmesi değişikliği de teşkil eden önemli kararlara ilişkin TTK md.621 hükmü incelenmiştir. Bu minvalde özellikle anılan hükümlerde yer alan bazı ifadelerden ve hükümlerde tesis edilen kurallardan ne anlaşılması gerektiği -öğretideki farklı görüşler de anılarak- saptanmıştır. Bunların arasında en çok tartışmaya konu olan normun TTK md.621/1 hükmü olduğu söylenebilir. Çalışmamızın ilgili başlığı altında açıklanan nedenlerle anılan hükmün bir kombine (çifte) nisap hükmü olduğu, bu cümleden olarak önemli kararların alınabilmesi için TTK md.621/1'de aranan iki şartın da kümülatif olarak sağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmamızda, ek ya da yan edim yükümlülükleri öngören veya mevcut yükümlülükleri artıran genel kurul kararlarına, TTK'de yer alan yeniden yapılandırma (yapısal değişiklik) kararlarına ve tasfiye alindeki limited şirketlere tatbik edilecek yeter sayı kurallarına da yer verdikten sonra, şirket sözleşmesi ile yeter sayı normlarının değiştirilmesi müessesesinden bahsedilmiştir. Bu bağlamda olağan karar nisaplarının ağırlaştırılmasının yanında aynı zamanda hafifletilebileceği ve fakat ağırlaştırılmış nisap hükümlerinin ise hafifletilemeyeceği tespit edilmiş ve TTK md.621/2'de yer alan kuralın İsviçre hukukundan alınırken -öğretide ileri sürülenin aksine- bir çeviri hatası olmadığı saptanmıştır. Akabinde, anonim şirket genel kurullarının aksine limited şirket genel kurullarının sirküler tipi karar alma imkanından ve bu noktadaki yeter sayılardan bahsettikten sonra, TTK md.589 hükmü ile md.621/1 hükmünün ilişkisi üzerinde durulmuştur. İki norm arasındaki ilişkinin değerlendirildiği başlık altında, mezkûr iki hükmün aynı anda TTK'de yer alıyor oluşunun herhangi bir kanun boşluğuna yer vermediği; fakat kanun koyucunun limited şirketler bakımından farklı sözleşme değişikliklerini farklı yeter sayılara bağlamasının (anılan iki yeter sayı normunun hangisinin daha "ağır" olduğunun zaman zaman değiştiği de saptanarak) bilinçli bir tercihin ürünü olmadığı kanısına varılmış ve bu uğurda çeşitli öneriler getirilmiştir. Bundan başka, Yargıtay'ın, iki ortaklı limited şirketler bakımından TTK md.621/1 hükmüne yaklaşımı incelenmiş ve bu noktadaki Yargıtay içtihadını neden hatalı olduğu açıklanmaya çalışılmıştır. Akabinde, uygulamada oldukça tartışmaya zemin vermekte olan TTK md.408/2-f hükmü üzerinde durulmuş, faal şirketlerde önemli nitelikte şirket varlığının toptan satışı yetkisinin limited şirketlerde de genel kurul organına ait olup olmayacağı ve bu karara uygulanacak yeter sayı kuralının ne olması gerektiği üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın ikinci bölümünün devamında, limited şirket genel kurulunda yeter sayılara ulaşılıp ulaşılmadığının tespiti noktasında dikkate alınması gereken çokça özellikli hal olduğundan ötürü, oyda imtiyaz, üstün oy, veto hakkı, oy hakkından yoksunluk, oy hakkının donması gibi kavramlar üzerinde durulmuş ve bunların yeter sayılara etkisi tartışılmıştır. Çalışmamızın son bölümünde, toplantı ve karar yeter sayılarına ulaşılıp ulaşılmadığının tespitinin nasıl yapılacağı izah edilmiş ve akabinde kısaca genel kurul kararlarının sakatlık hallerine değinilerek, toplantı ve karar yeter sayılarına uyulmamasının müeyyidesinin genel manada yokluk olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamız, hem akademik düzeyde sistematik bir kavramsal analiz sunmakta hem de pratik düzeyde uygulayıcılara yol gösterici olmayı amaçlamaktadır. Özellikle şirket sözleşmelerini düzenleyen hukukçular, genel kurulları yöneten şirket müdürleri ve kararların geçerliliğini denetleyen yargı organları açısından, tezde ortaya konan sistematik yapı ve öneriler işlevsel bir başvuru kaynağı olabilecek niteliktedir. Böylece çalışma, salt bir literatür incelemesinin ötesine geçerek, Türk ticaret hukukunun gelişimine katkı sunmayı hedeflemektedir