Lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılıklarının çocukluk yaşantılarına, sosyal dışlanma ve sosyal görünüş kaygılarına göre yordanması

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığı düzeylerinin çocukluk yaşantıları, sosyal dışlanma ve sosyal görünüş kaygısı gibi psikososyal değişkenlerle ilişkisini incelemek ve bu değişkenlerin sosyal medya bağımlılığını yordama gücünü belirlemektir. Çalışma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Rize il merkezinde öğrenim gören 690 lise öğrencisiyle yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde "Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği", "Sosyal Dışlanma Ölçeği", "Sosyal Görünüş Kaygısı Ölçeği" ve "Çocukluk Yaşantıları Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), korelasyon ve çoklu regresyon analizinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, kız öğrencilerin sosyal medya bağımlılığı puanlarının erkek öğrencilere kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Yaş grupları açısından incelendiğinde, ergenliğin erken ve orta dönemindeki öğrencilerin sosyal medya bağımlılığı eğilimlerinin, geç ergenlik dönemindeki öğrencilerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Lise türlerine göre yapılan analizler sonucunda, sosyal medya bağımlılığı düzeyinin en yüksek olduğu grubun sosyal bilimler lisesi öğrencileri olduğu; en düşük sosyal medya bağımlılığı düzeyinin ise mesleki ve teknik Anadolu lisesi öğrencilerinde görüldüğü belirlenmiştir. Ayrıca, günlük sosyal medyada geçirilen süre ile sosyal medya bağımlılığı arasında pozitif yönde güçlü bir ilişki bulunmuş; kullanılan sosyal medya platformu çeşitliliğinin artmasının da bağımlılık düzeyini yükselten bir etmen olduğu belirlenmiştir. Çoklu regresyon analizi sonucunda sosyal medya bağımlılığını en güçlü yordayan değişkenin sosyal görünüş kaygısı olduğu belirlenmiş, sosyal dışlanma ve çocukluk yaşantılarının ise sınırlı düzeyde etkili olduğu görülmüştür. Bu bulgular, sosyal medya bağımlılığının yalnızca demografik değişkenlerle değil, aynı zamanda bireysel ve psikososyal faktörlerle de yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığına yönelik gerçekleştirilecek önleyici ve müdahale içerikli çalışmaların, öğrencilerin sosyal görünüş kaygısı ve sosyal bağlanma süreçlerini de dikkate alacak şekilde planlanması önerilmektedir.