LUCİS modeliyle Tekirdağ şehrinin mekânsal kullanım ve gelişim analizi

Şehirler, kent olgusunun varoluşundan bugüne kadar her zaman bir değişim ve dönüşüm içerisindedir. Bu değişim ve dönüşüm nüfusun artması, teknolojinin gelişmesi, insanların farklı yerlerde yaşamak istemesi, yeni yerleşme alanlarına ihtiyaç duyulması gibi mekân ile doğrudan ilişkili unsurlarla daha da hızlanmıştır. 1950 yılında dünya nüfusunun sadece %30'u şehirlerde yaşarken bu rakam 2014 yılında %54'lere ulaşmış, 2050'de %66'lara ulaşacağı öngörülmektedir. Nüfusun artmasıyla birlikte genişleyen şehirsel büyüme, günümüzde büyükşehirlerin en önemli problemlerinden bir olarak görülmektedir. Son yıllarda bunun önüne geçmek ve sürdürülebilir kentsel mekânlar yaratmak için şehirlerin güncel arazi kullanımı/arazi örtüsünü tespit etmek, geleceğe yönelik çeşitli modeller geliştirmek, ileriye dönük tahminler yapmak birer gereklilik haline gelmiştir. Çalışma alanı olan Tekirdağ şehri ve yakın çevresinin 2000 yılındaki toplam nüfusu 113.510 iken 2020 yılında bu sayı 183.829'a yükselmiştir. Nüfus artışıyla birlikte şehrin mekânsal kullanımı da şekillenmiş ve yerleşme alanları 1576,53 (%8,82) hektardan 3508,56 (%19,63) hektara genişlemiştir. Arazi kullanımda bu kadar kısa sürede iki katından fazla genişleyen yerleşme alanları hiç kuşkusuz çalışma alanındaki diğer alanları (tarım ve doğal kaynaklar) tehdit etmekte, bazı yerlerde yerleşmenin üstün gelmesine neden olmaktadır. Arazi kullanımında meydana gelen bu değişim ve dönüşüm plânlı ve dengeli gerçekleşmediği takdirde, Tekirdağ şehrindeki tarım ve koruma alanlarının azalmasına, düzensiz yerleşme ve sanayileşme alanlarının ortaya çıkmasına ve çevre kirliliğinin artmasına neden olacaktır. Plansız ve düzensiz şehirsel gelişimi önlemek, mevcut tarım ve koruma alanlarının devamlılığını sağlamak amacıyla Tekirdağ şehri ve yakın çevresinin arazi örtüsü/ arazi kullanımının zamansal ve mekânsal değişimi tespit edilmiş; şehrin büyümesini daha kontrollü hale getirmek için yerleşmeye en uygun yerler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda, yer seçimi uygunluk analizlerinde de sıklıkla kullanılan ve yeni bir yöntem olan LUCIS (Land Use Conflict Identification Strategy) modeliyle Tekirdağ şehrinin mekânsal kullanım ve gelişim analizi yapılmıştır. Çalışma kapsamında, öncelikle yöntem esasına uygun bir biçimde Tekirdağ şehri ve yakın çevresindeki yerleşme, tarım ve koruma alanlarını etkileyecek doğal ve beşeri faktörlere ait birçok alt amaç, amaç ve bunlara bağlı genel amaçlar belirlenmiş, veri katmanları hazırlanmış ve modeller oluşturulmuştur. Modellerin çalıştırılması sonucu elde edilen uygunluk analizlerinden, tercih ve nihai uygunluk alanları belirlenmiş ve son olarak da potansiyel alan kullanımları ve gelecekte yaşanması muhtemel alan kullanım uyuşmazlıkları elde edilmiştir. Çalışma sonucunda şehrin genişleme alanları tespit edebildiği gibi geleceğe dönük gelişim akslarını da belirleyebilme imkânı sunmuştur. Bu kapsamda sürdürülebilir bir şehir yönetimi açısından ve geleceğe yönelik yapılacak yatırımlar bakımından Tekirdağ şehri ve çevresi için önemli olduğu düşünülen bu çalışma, Türkiye'deki diğer şehirler için de önemli bir örnek teşkil edecektir.