M.Ö. 1. binyılda Anadolu ve Mezopotamya'da hayat ağacı

Bu çalışmada, günümüzde birçok kültür ve dini inanış içerisinde yer bulan hayat ağacı kültü; kronolojik olarak M.Ö. 1. binyıl, coğrafi olarak ise Mezopotamya ve Anadolu bölgeleri ile sınırlandırılarak Assur, Urartu ve Frig toplumları özelinde incelenmiştir. Mezopotamya'da hayat ağacı kültüne dair ilk somut delillerin görüldüğü Sümer kültüründeki konumundan başlanarak, kültün Yeni Assur Krallığı Dönemi'ne kadar geçirdiği değişim arkeolojik buluntular ışığında değerlendirilmiştir. M.Ö. 1. binyıl kapsamında, Mezopotamya kökenli hayat ağacı kültüne ilişkin uygulama ve anlatılar Assur Krallığı özelinde ele alınmış; ardından Assur Krallığı ile yoğun etkileşim içerisinde bulunan Urartu Krallığı'na kültün aktarımı ve bu süreçte geçirdiği değişimler arkeolojik veriler ve önceki çalışmalar doğrultusunda incelenmiştir. Bunun ardından hayat ağacı kültünün Urartu ve Yeni Assur Krallıkları'nın çağdaşı olan Frig Krallığı'nın kültür yapısındaki yeri değerlendirilmiş; Frigler ile batı toplumları arasındaki etkileşimler sonucunda Yunan ve Roma dünyasına aktarımı tartışılmıştır. Bu süreçte hayat ağacı kültünün ve külte ilişkin uygulamaların geçirdiği değişimler arkeolojik buluntular ve bilimsel çalışmalar ışığında yorumlanmıştır. Bunun yanı sıra hayat ağacıyla ilişkilendirilen bereket, ölümsüzlük ve kutsallık kavramlarının semavi dinler ile Anadolu Türk-İslam kültüründeki yansımaları da ele alınmıştır. Araştırma sonucunda hayat ağacı motifinin yalnızca dini bir sembol olmadığı; aynı zamanda siyasi meşruiyet, kozmik düzen ve kültürel kimlik anlayışını yansıtan ortak bir kültür unsuru olduğu sonucuna ulaşılmıştır.