Maden işçilerinin iş kazaları kader inancının belirleyicileri olarak iş sağlığı okuryazarlığı ve güvenlik iklimi algısı

Bu araştırma, yer altında çalışan maden işçilerinin iş kazaları kader inancının belirleyicileri olarak iş sağlığı okuryazarlığı ve güvenlik iklimi algısını değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Yordayıcı korelasyonel tasarımdaki bu çalışma, Zonguldak İli Türkiye Taşkömürü Kurumuna bağlı Karadon Taş Kömürü İşletme Müessesi'nde çalışan 326 madencinin katılımıyla gerçekleştirildi. Araştırma verileri Kişisel Bilgi Formu, İş Kazaları ve Kader Ölçeği, İş Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği ve Güvenlik İklimi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS 25.0 programı ile değerlendirilmiş olup, analizlerde tanımlayıcı istatistikler ve çoklu regresyon analizi kullanıldı, istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Maden işçilerinin yaş ortalaması 41.05±5.94 olup, %85'i (n=277) evli, %56.7'si (n=185) lise mezunudur. Maden işçilerinin ortalama 14.28±5.74 yıldır çalıştığı, %70.2'sinin (n=229) çalışma süresi boyunca en az bir kez iş kazası geçirdiği ve %72.4'ünün (n=236) vardiyalı çalıştığı belirlenmiştir. Maden işçilerinin İş Kazaları ve Kader Ölçeği puan ortalamaları "teslimiyetçi" alt boyut için 43.48±16.92, "tevekkülcü" alt boyut için 29.45±29.00 ve öz yeterlikçi alt boyut için 27.70±8.20 olarak tespit edilmiştir. Maden işçilerinin, İş Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği toplam puan ortalaması 87.72±12.96 ve Güvenlik İklimi Ölçeği toplam puan ortalaması 78.04±13.46 olarak saptanmıştır. Maden işçilerinin iş sağlığı okuryazarlığı ve güvenlik iklimi algı düzeylerinin "tevekkülcü" ve "öz yeterlikçi" kader anlayışlarının önemli belirleyicileri olduğu (p<0.05), iş sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin "teslimiyetçi" kader anlayışlarını etkilemediği (p>0.05), ancak güvenlik iklimi algı düzeylerinin "teslimiyetçi" kaderci anlayışlarının önemli bir belirleyicisi (p<0.05) olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bulgular, iş sağlığı okuryazarlığı düzeyi ve güvenlik iklimi algısını arttırmaya yönelik girişimlerin maden işçilerinin iş kazalarına yönelik kaderci anlayışlarını olumlu yönde etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler: İş sağlığı, Kader, Kaza, Madencilik, Sağlık okuryazarlığı